Institutio christianae religionis (1559), Barth/Niesel, 1926-52 Institution de la religion chrestienne (1560) Institutes of the Christian Religion, Henry Beveridge (1845) Institutie of onderwijzing in de christelijke religie, A. Sizoo (1931) Unterricht in der christlichen Religion, Otto Weber (1936-38) Наставление в христианской вере (1997-99)

CAP. XXI.

Chapitre XXI.

Chapter 21.

Hoofdstuk XXI.

Einundzwanzigstes Kapitel.

Глава XXI.

| De electione aeterna, qua Deus alios ad salutem, alios ad interitum praedestinavit.

De l’election eternelle: par laquelle Dieu en a predestiné les uns à salut, et les autres à condamnation82

Of the Eternal Election, by Which God Has Predestinated Some to Salvation, and Others to Destruction.

Over de eeuwige verkiezing, door welke God sommigen tot de zaligheid, anderen tot het verderf heeft voorbeschikt.

Von der ewigen Erwählung, kraft deren Gott die einen zum Heil, die anderen zum Verderben vorbestimmt hat.

О ПРЕДВЕЧНОМ ИЗБРАНИИ, КОТОРЫМ БОГ ПРЕДНАЗНАЧИЛ ОДНИХ К СПАСЕНИЮ, А ДРУГИХ К ОСУЖДЕНИЮ

1. 368 | Iam vero quod non apud omnes peraeque homines foedus vitae praedicatur, et apud eos quibus praedicatur, non eundem locum vel aequaliter vele perpetuo reperit: in ea diversitate mirabilis divini iudicii altitudo se profert. Nec enim dubium quin aeternae Dei electionisf arbitrio haec quoque varietas serviat. Quod si palam est Dei nutu fieri ut aliis ultro offeratur 369 salus, alii ab eius aditu arceantur: hic magnae et arduae protinus emergunt quaestiones, quae aliter explicari nequeunt quam si de electione ac praedestinatione constitutum habeant piae mentes quod tenere convenit. || Perplexa (ut multis videtur) quaestio: quia nihil minus consentaneum putant, quam ex communi hominum turba alios ad salutem, alios ad interitum praedestinari1. Ut autem perperam se ipsi impediant, ex contextu postea liquebit. Adde quod in ipsa quae terret caligine, non modo utilitas huius doctrinae, sed suavissimus quoque fructus se profert. Nunquam liquido ut decet persuasi erimus salutem nostram ex fonte gratuitae misericordiae Dei fluere, donec innotuerit nobis aeterna eius electio: quae hac comparatione gratiam Dei illustrat, quod non omnes promiscue adoptat in spem salutis, sed dat aliis quod aliis negat. Huius principii ignorantia quantum ex gloria Dei imminuat, quantum verae humilitati detrahata, palam est. Atqui quod ita cognitu necessarium est, cognosci posse negat Paulus, nisi Deus, omisso prorsus operum respectu, quos apud se decrevit eligat. In hoc (inquit) tempore reliquiae secundum electionem gratuitam salvae fuerunt. Quod si per gratiam, non iam ex operibus: quandoquidem gratia iam non esset gratia. Si ex operibus, non ex gratia: quandoquidem opus non esset opus [Rom. 11. a. 5]2. Si ad electionis originem revocandi sumus, ut constet non aliunde quam ex mera Dei liberalitate contingere nobis salutem, qui hoc extinctum volunt, maligne quantum in se est obscurant quod magnifice ac plenis buccis celebrandum erat, et ipsam humilitatis radicem evellunt. Clare testatur Paulus, ubi residui populi salus electioni gratuitae ascribitur, tunc demum cognosci, Deum mero beneplacito servare quos vult, non autem mercedem rependere, quae nulla deberi potest. Qui fores occludunt, nequis ad gustum huius doctrinae accedere audeat, non minorem hominibus quam Deo faciunt iniuriam: quia neque ad nos ut par est humiliandos quicquam aliud sufficiet, nec quam simus obstricti Deo, ex animo sentiemus. Nec vero alibi solidae fiduciae fultura, etiam Christo authore: qui ut nos inter tot discrimina, insidias et lethales conflictus omni metu liberet, invictosque reddat, salvum fore promittit quicquid 370 a patre accepit in custodiam [Iohan. 10. e. 251]. Ex quo elicimus continua trepidatione miseros fore quicunque se peculium Dei esse ignorant: ac proinde eos pessime et sibi et cunctis fidelibus consulere qui ad tres quas notavimus utilitates caecutiendo, salutis nostrae fundamentum e medio sublatum cuperent. Quid quod nobis inde emergit Ecclesia, quae alioqui, ut recte docet Bernardus, non posset inveniri, nec inter creaturas agnosci? quia miro utroque modo latet intra gremium beatae praedestinationis, et intra massam miserae damnationisa [Serm. in Can. 78]3. || Sed antequamb rem ipsam ingredior, cum duplici hominum genere mihi bifariam praefandum est. Disputationem de praedestinatione, quum per se sit aliquantum impedita, valde perplexam atque adeo periculosam reddit hominum curiositas: quae nullis repagulis cohiberi potest quin et in vetitas ambages evagetur, et in sublime se proripiat: nihil, si liceat, arcani, quod non scrutetur atque evolvat, Deo relictura. In hanc audaciam et improbitatem quum multos videamus passim ruere, et in iis quosdam alioqui non malos4: opportune admonendi sunt quis sit in hac parte officii sui modus. Primum ergo meminerint, in praedestinationem dum inquirunt, se in divinae sapientiae adyta penetrare, quo siquis secure ac confidenter prorumpat, nec quo suam curiositatem satiet assequetur, et labyrinthum ingredietur cuius nullum reperiet exitum. Neque enim aequum est ut quae in seipso abscondita esse voluit Dominus, impune homo excutiat: et sapientiae sublimitatem (quam adorari et non apprehendi voluit, ut per ipsam quoque admirabilis nobis foret) ab ipsa aeternitate evolvat. Quae nobis patefaciendac censuit voluntatis suae arcana, ea verbo suo prodiditd. Censuit autem, quatenus nostra interesse nobisque conducere providebat.

1. Or ce que l’alliance de vie n’est pas egalement preschée à tout le monde: et mesmes où elle est preschée, n’est pas egalement receue de tous, en ceste diversité il apparoit un secret admirable du jugement de Dieu: car il n’y a nulle doute que ceste varieté ne serve à son bon plaisir. Or si c’est chose evidente que cela se fait par le vouloir de Dieu, que le salut soit offert aux uns, et les autres en soyent forclos: de cela sortent grandes et hautes questions, lesquelles ne se peuvent autrement resoudre, qu’en enseignant les fideles de ce qu’ils doyvent tenir de l’election et predestination de Dieu. Laquelle matiere semble fort entortillée à plusieurs, pource qu’ils ne trouvent nulle raison, que Dieu en predestine les uns à salut, les autres à la mort. Or il aperra par la procedure, qu’eux-mesmes s’enveloppent par faute de bon sens et discretion. Qui plus est, en ceste obscureté qui les effraye, nous verrons combien ceste doctrine non seulement est utile, mais aussi douce et savoureuse au fruict qui en revient. Jamais nous ne serons clairement persuadez comme il est requis, que la source de nostre salut soit la misericorde gratuite de Dieu, jusques à ce que son election eternelle nous soit quant et quant liquide, pource qu’elle nous esclarcit par comparaison la grace de Dieu, en ce qu’il n’adopte pas indifferemment tout le monde en l’esperance de salut, mais donne aux uns ce qu’il denie aux autres. Chacun confesse combien l’ignorance de ce principe diminue de la gloire de Dieu, et combien aussi elle retranche de la vraye humilité: c’est de ne point mettre toute la cause de nostre salut en Dieu seul. Or puis que cela est tant necessaire à cognoistre, notons bien ce que dit sainct Paul: assavoir qu’il n’est pas bien cognu, sinon que Dieu sans avoir esgard à aucunes œuvres, elise ceux qu’il a decreté en soy. Le residu, dit-il, a esté sauvé en ce temps selon l’election gratuite (Rom. 11:5). Si c’est par grace, ce n’est plus des œuvres: car grace ne seroit plus grace. Si c’est des œuvres, ce n’est plus de grace: car l’œuvre ne seroit plus œuvre. S’il faut que nous soyons ramenez à l’election de Dieu, pour savoir que nous n’obtenons point salut que par la pure liberalité de Dieu, ceux qui taschent d’amortir ceste doctrine, obscurcissent entant qu’en euxest, comme gens ingrats, ce qui devoit estre celebré et magnifié à pleine bouche, et arrachent la racine d’humilité. Sainct Paul testifie clairement, que quand le salut du peuple est attribué à l’election gratuite de Dieu: lors il appert qu’il sauve de son bon plaisir ceux que bon luy semble: et que ce n’est pas pour rendre salaire, lequel ne peut estre deu. Ceux qui ferment la porte, à ce qu’on ose point approcher pour gouster ceste doctrine, ne font pas moins d’injure aux hommes qu’à Dieu: pource que rien ne suffira sans ce poinct à nous humilier deuement, et ne sentirons point assez de cœur combien nous sommes obligez à Dieu. Et de fait, Christ nous est tesmoin que nous n’avons nulle droite fermeté ne fiance ailleurs. Car pour nous asseurer et delivrer de crainte entre tant de perils, embusches et assaux mortels: bref, pour nous rendre invincibles, il promet que tout ce qui luy a esté donné en garde par le Pere, ne perira point (Jean 10:28). Dont nous avons à recueillir, que tous ceux qui ne se cognoissent point estre du peuple peculier de Dieu, sont miserables, d’autant qu’ils sont en tremblement continuel: et ainsi, que tous ceux qui ferment les yeux à ces trois utilitez que nous avons notées, et voudroyent renverser ce fondement, pensent tresmal à leur profit et à celuy de tous fideles. Il y a aussi, que c’est de là que l’Eglise nous vient en avant: laquelle (comme sainct Bernard dit tresbien) ne se pourroit trouver ny estre cogneue entre les creatures, d’autant que d’une façon admirable elle est cachée au giron de la predestination bien-heureuse, et sous la masse de la mal-heureuse damnation des hommes. Mais devant qu’entrer plus avant à traiter cest argument, il me faut faire une preface à deux manieres de gens. Comme ainsi soit que ceste dispute de predestination soit de soy mesme aucunement obscure, elle est par la curiosité des hommes rendue enveloppée et perplexe, et mesme perilleuse: pource que l’entendement humain ne se peut refrener ne restreindre, qu’il ne s’esgare en grans destours et s’esleve par trop haut, desirant s’il luy estoit possible, de ne rien laisser de secret à Dieu, qu’il n’enquiere et espluche. Puis que nous en voyons beaucoup tomber en ceste audace et outrecuidance, et mesme plusieurs, qui autrement ne sont point mauvais, il nous les faut admonnester comment ils ont à se gouverner en cest endroit. Premicrement donc qu’il leur souvienne que quand ils enquierent de la predestination, ils entrent au sanctuaire de la sagesse divine: auquel si quelcun se fourre et ingere en trop grande confiance et hardiesse, il n’atteindra jamais là de pouvoir rassasier sa curiosité: et entrera en un labyrinthe où il ne trouvera nulle issue. Car ce n’est pas raison, que les choses que Dieu a voulu estre cachées, et dont il s’est retenu la cognoissance, soyent ainsi espluchées des hommes: et que la hautesse de sa sapience, laquelle il a voulu estre plustost adorée de nous qu’estre comprinse, (afin de se rendre admirable en icelle) soit assujettie au sens humain, pour la chercher jusques à son eternité. Les secrets de sa volonté, qu’il a pensé estre bon de nous communiquer, il nous les a testifiez en sa parolle. Or il a pensé estre bon de nous communiquer tout ce qu’il voyoit nous appartenir et estre profitable.

1. The doctrine of Election and Predestination. It is useful, necessary, and most sweet. Ignorance of it impairs the glory of God, plucks up humility by the roots, begets and fosters pride. The doctrine establishes the certainty of salvation, peace of conscience, and the true origin of the Church. Answer to two classes of men: 1. The curious.

202 The covenant of life is not preached equally to all, and among those to whom it is preached, does not always meet with the same reception. This diversity displays the unsearchable depth of the divine judgment, and is without doubt subordinate to God’s purpose of eternal election. But if it is plainly owing to the mere pleasure of God that salvation is spontaneously offered to some, while others have no access to it, great and difficult questions immediately arise,questions which are inexplicable, when just views are not entertained concerning election and predestination. To many this seems a perplexing subject, because they deem it most incongruous that of the great body of mankind some should be predestinated to salvation, and others to destruction. How ceaselessly they entangle themselves will appear as we proceed. We may add, that in the very obscurity203which deters them, we may see not only the utility of this doctrine, but also its most pleasant fruits. We shall never feel persuaded as we ought that our salvation flows from the free mercy of God as its fountain, until we are made acquainted with his eternal election, the grace of God being illustrated by the contrast—viz. that he does not adopt all promiscuously to the hope of salvation, but gives to some what he denies to others. It is plain how greatly ignorance of this principle detracts from the glory of God, and impairs true humility. But though thus necessary to be known, Paul declares that it cannot be known unless God, throwing works entirely out of view, elect those whom he has predestined. His words are, “Even so then at this present time also, there is a remnant according to the election of grace. And if by grace, then it is no more of works: otherwise grace is no more grace. But if it be of works, then it is no more grace: otherwise work is no more work,” (Rom. 11:6). If to make it appear that our salvation flows entirely from the good mercy of God, we must be carried back to the origin of election, then those who would extinguish it, wickedly do as much as in them lies to obscure what they ought most loudly to extol, and pluck up humility by the very roots. Paul clearly declares that it is only when the salvation of a remnant is ascribed to gratuitous election, we arrive at the knowledge that God saves whom he wills of his mere good pleasure, and does not pay a debt, a debt which never can be due. Those who preclude access, and would not have any one to obtain a taste of this doctrine, are equally unjust to God and men, there being no other means of humbling us as we ought, or making us feel how much we are bound to him. Nor, indeed, have we elsewhere any sure ground of confidence. This we say on the authority of Christ, who, to deliver us from all fear, and render us invincible amid our many dangers, snares and mortal conflicts, promises safety to all that the Father has taken under his protection (John 10:26). From this we infer, that all who know not that they are the peculiar people of God, must be wretched from perpetual trepidation, and that those therefore, who, by overlooking the three advantages which we have noted, would destroy the very foundation of our safety, consult ill for themselves and for all the faithful. What? Do we not here find the very origin of the Church, which, as Bernard rightly teaches (Serm. in Cantic). could not be found or recognized among the creatures, because it lies hid (in both cases wondrously) within the lap of blessed predestination, and the mass of wretched condemnation?

But before I enter on the subject, I have some remarks to address to two classes of men. The subject of predestination, which in itself is attended with considerable difficulty is rendered very perplexed and hence perilous by human curiosity, which cannot be restrained from wandering into forbidden paths and climbing to the clouds determined if it can that none of the secret things of God shall remain unexplored. When we see many, some of them in other respects 204not bad men, every where rushing into this audacity and wickedness, it is necessary to remind them of the course of duty in this matter. First, then, when they inquire into predestination, let then remember that they are penetrating into the recesses of the divine wisdom, where he who rushes forward securely and confidently, instead of satisfying his curiosity will enter in inextricable labyrinth.1 For it is not right that man should with impunity pry into things which the Lord has been pleased to conceal within himself, and scan that sublime eternal wisdom which it is his pleasure that we should not apprehend but adore, that therein also his perfections may appear. Those secrets of his will, which he has seen it meet to manifest, are revealed in his word—revealed in so far as he knew to be conducive to our interest and welfare.

1. Wat nu betreft het feit, dat het verbond des levens niet bij alle mensen zonder onderscheid gepredikt wordt, en bij hen, wie het gepredikt wordt, niet gelijkelijk of voortdurend dezelfde plaats vind: in dat onderscheid openbaart zich de wonderbare hoogheid van Gods oordeel. Want het is niet te betwijfelen, of ook deze verscheidenheid dient ter volvoering van het goeddunken van Gods eeuwige verkiezing. En daar het duidelijk is, dat het door Gods wil geschiedt, dat aan sommigen de zaligheid vanzelf wordt aangeboden, en anderen van de toegang daartoe worden afgehouden, doen zich hier terstond grote en moeilijke vraagstukken voor, die niet anders kunnen verklaard worden, dan wanneer de vrome harten over de verkiezing en de predestinatie zeker weten, wat ze behoren te weten.Een ingewikkeld vraagstuk, naar het velen schijnt: want zij menen, dat niets minder passend is dan dat uit de algemene massa der mensen sommigen tot de zaligheid, anderen tot het verderf voorbeschikt worden. Maar hoe verkeerd ze zichzelf in de weg lopen, zal later uit het verband blijken. Bovendien komt juist in deze duisternis, die hen verschrikt, niet alleen het nut van deze leer, maar ook haar zeer zoete vrucht aan de dag. Nooit zullen wij duidelijk, gelijk past, overtuigd zijn, dat onze zaligheid uit de bron van Gods onverdiende barmhartigheid vloeit, voordat ons zijn eeuwige verkiezing bekend geworden is, die Gods genade verheerlijkt door deze vergelijking, dat Hij niet alleen zonder onderscheid aanneemt tot de hoop der zaligheid, maar aan sommigen geeft, wat Hij aan anderen weigert. Hoezeer de onbekendheid met dit beginsel de eer Gods vermindert en hoezeer zij afbreuk doet aan de ware nederigheid, is duidelijk. Maar dit, dat zo nodig geweten moet worden, kan volgens Paulus niet gekend worden, tenzij God, zonder enig aanzien der werken, hen verkiest, die Hij bij zich besloten heeft te verkiezen. "Alzo is er dan ook, "zegt hij (Rom. 11:5) "in deze tegenwoordige tijd een overblijfsel geworden naar de verkiezing der genade. En indien het door genade is, zo is het niet meer uit de werken; anderszins is de genade geen genade meer. Indien het is uit de werken, zo is het geen genade meer; anderszins is het werk geen werk meer. "Indien wij tot de oorsprong der verkiezing teruggeroepen moeten worden, opdat vaststa, dat wij van nergens elders dan uit de loutere milddadigheid Gods de zaligheid verkrijgen, verduisteren zij, die dit willen uitgeblust hebben, voorzover in hen is, boosaardig datgene, wat heerlijk en met volle mond behoorde geprezen te worden, en roeien de wortel zelf der nederigheid uit. Paulus getuigt duidelijk, wanneer de zaligheid van het overgebleven volk aan de genadige verkiezing wordt toegeschreven, dat eerst dan gezien wordt, dat God uit louter welbehagen zalig maakt, die Hij wil, maar dat Hij geen loon betaalt, daar Hij zulk een loon niet schuldig kan zijn. Zij, die de deur toesluiten, opdat niemand tot de smaak van deze leer zou durven naderen, doen de mensen geen geringer onrecht dan Gode; want niets anders zal voldoende zijn om ons naar behoren te vernederen, en wij zullen niet van harte gevoelen, hoezeer wij aan God verplicht zijn. En wij hebben nergens elders een steunsel om vast op te vertrouwen, ook volgens hetgeen Christus zegt, die om ons temidden van zoveel gevaren, lagen en dodelijke gevechten van alle vrees te bevrijden en onoverwinnelijk te maken, belooft, dat zalig zullen zijn allen, die Hij van zijn Vader in bewaring ontvangen heeft (Joh. 10:25) Daaruit maken wij op, dat allen door een onafgebroken vrees ellendig zullen zijn, die niet weten, dat ze Gods eigendom zijn, en dat daarom diegenen slecht voor zichzelf en alle gelovigen zorgen, die, blind voor de drie nuttigheden, welke wij hebben aangegeven, het fundament van onze zaligheid zouden begeren weg te nemen. Ja hieruit rijst voor ons de kerk op, die anders, zoals Bernardus terecht leert1, niet zou kunnen gevonden worden, noch onder de schepselen waargenomen worden; want op een naar beide zijden wonderlijke wijze is zij verborgen in de schoot der gelukzalige predestinatie en in de menigte der ellendige verdoemenis. Maar voordat ik tot de zaak zelf kom, moet ik met tweeërlei soort van mensen op tweeërlei wijze spreken. De uiteenzetting van de predestinatie wordt, ofschoon ze op zichzelf reeds vrij moeilijk is, zeer verward, ja zelfs gevaarlijk gemaakt door de nieuwsgierigheid der mensen; want die kan door geen slagbomen verhinderd worden langs verboden omwegen rond te dolen, en zich in de hoogte te verheffen met de bedoeling om, als 't kan, niets verborgens aan God over te laten, zonder het na te speuren en te onderzoeken. Daar wij zien, dat vele mensen, en onder hen sommigen, die anders niet kwaad zijn, overal zich tot deze vermetelheid en onbeschaamdheid begeven, moeten zij er bijtijds op gewezen worden, wat in dit opzicht hun plicht is. In de eerste plaats dus moeten zij bedenken, dat, wanneer zij onderzoek doen naar de predestinatie, zij doordringen in de geheimenissen der Goddelijke wijsheid, en dat hij, die daar lichtzinnig en brutaal in doorbreekt, niets zal verkrijgen, waarmee hij zijn nieuwsgierigheid zou kunnen verzadigen en een doolhof binnentreedt, waarvan hij geen uitgang zal vinden. Immers het is niet passend, dat de mens ongestraft zou onderzoeken datgene, wat de Here gewild heeft dat bij Hem verborgen zou blijven, en dat hij tot zelfs van eeuwigheid af de verhevenheid van Gods wijsheid zou onderzoeken, welke Hij wilde, dat zou aangebeden en niet begrepen worden, opdat Hij ook door haar bewonderenswaardig voor ons zou zijn. De verborgenheden van zijn wil, die Hij besloten heeft dat ons kenbaar gemaakt zouden worden, heeft Hij door zijn Woord geopenbaard. En Hij heeft besloten, dat geopenbaard zou worden zoveel als Hij voorzag dat in ons belang en tot ons nut zou zijn.

1. 615Notwendigkeit und Segenswlrkung der Erwählungslehre

Nun wird aber der Bund des Lebens nicht gleichermaßen bei allen Menschen gepredigt, und er findet auch bei denen, die seine Predigt zu hören bekommen, nicht gleichermaßen und fortwährend den gleichen Platz. In dieser Verschiedenheit tritt die wundersame Hoheit des göttlichen Gerichts zutage. Denn es kann nicht zweifelhaft sein, daß auch diese Verschiedenartigkeit dem Urteil der ewigen Erwählung Gottes dient. Ist es nun aber offenkundig, daß es durch Gottes Wink geschieht, wenn den einen das Heil ohne ihr Zutun angeboten wird, den anderen dagegen der Zugang zu diesem Heil verschlossen bleibt, - so erheben sich hier gleich große und schwere Fragen, die nicht anders zu lösen sind, als wenn die Frommen innerlich klar erfaßt haben, was sie von der Erwählung und Vorbestimmung wissen müssen. Wahrlich, - wie es vielen scheint! - eine verwickelte Frage: man meint, es sei doch nichts weniger sinnvoll, als daß aus der allgemeinen Schar der Menschen die einen zum Heil, die anderen aber zum Verderben vorbestimmt sein sollten! Wie ungeschickt sich aber die Menschen, die dergleichen Meinungen haben, selbst Schwierigkeiten bereiten, das wird gleich aus dem Zusammenhang deutlich werden.

Man muß auch bedenken, daß gerade in dieser Dunkelheit, die sie erschreckt, nicht nur der Nutzen dieser Lehre, sondern auch ihre über die Maßen süße Frucht zutage tritt. Wir werden nie und nimmer so klar, wie es sein sollte, zu der Überzeugung gelangen, daß unser Heil aus dem Brunnquell der unverdienten Barmherzigkeit Gottes herfließt, ehe uns nicht Gottes ewige Erwählung kundgeworden ist; denn diese verherrlicht Gottes Gnade durch die Ungleichheit, daß er ja nicht unterschiedslos alle Menschen zur Hoffnung auf die Seligkeit als Kinder annimmt, sondern den einen schenkt, was er den anderen verweigert. Wie sehr die Unkenntnis dieses Grundsatzes Gottes Ehre mindert und wie sehr sie der wahren Demut Abbruch tut, das liegt auf der Hand. Nun kann aber nach Paulus diese Tatsache, die zu erkennen so hoch vonnöten ist, gar nicht begriffen werden, wenn nicht Gott unter Beiseitelassen jeder Rücksicht auf die Werke die Menschen erwählt, die er bei sich zu erwählen beschlossen hat! „In dieser Zeit“, sagt er, „werden die übrigen selig werden nach der Wahl der Gnade. Ist’s aber aus Gnaden, so ist’s nicht aus Verdienst der Werke; sonst würde Gnade nicht Gnade sein. Ist’s aber aus den Werken, so eben nicht aus Gnaden; sonst wäre Werk nicht Werk!“ (Röm. 11,5f.; nicht Luthertext). Wir müssen also auf den Ursprung der Erwählung zurückverwiesen werden, damit es feststeht, daß uns das Heil von nirgendwo anders her, als allein aus reiner Freundlichkeit Gottes zuteil wird; wer das nun also auslöschen will, der verdunkelt, soweit es in seiner Macht steht, in Bosheit, was doch gewaltig und mit vollem Munde gerühmt werden sollte, ja, er reißt auch die Wurzel der Demut aus! Paulus bezeugt deutlich: wo das Heil des übrigbleibenden Volkes der „Wahl der Gnade“ zugeschrieben wird, da wird erst erkannt, daß Gott aus reinem Wohlgefallen selig macht, welche er will, daß er aber nicht etwa Lohn austeilt, den er ja nicht schuldig sein kann. Wer nun die Tore verschließt, so daß keiner es wagt, an einen Geschmack von dieser Lehre zu kommen, der tut den Menschen nicht weniger Unrecht als Gott; denn es gibt nichts anderes, das uns so nach Gebühr zu demütigen vermöchte - und wir werden dann auch nicht von Herzen empfinden, wie sehr wir Gott verpflichtet sind! Auch finden wir doch anderswo keine Stütze zu getroster Zuversicht. So lehrt es Christus selber: um uns mitten in soviel Gefahren, soviel Nachstellungen und tödlichen Kämpfen von aller Furcht zu befreien und unbesieglich zu machen, 616 verheißt er, daß alles, was er von seinem Vater in Obhut empfangen hat, unversehrt bleiben soll (Joh. 10,28f.). Daraus schließen wir: wer nicht weiß, daß er Gottes besonderes Eigentum ist, der muß jämmerlich daran sein und aus dem Zittern nicht herauskommen. Die Leute also, die diesen dreifachen Nutzen, von dem wir sprachen (Gewißheit, Demut, Dankbarkeit), blind übersehen und auf diese Weise das Fundament unseres Heils gern aufheben möchten, die tun also sich selbst und allen Gläubigen einen sehr schlechten Dienst! Was will man denn dazu sagen, daß doch auf diesem Grunde die Kirche sich erhebt, die man sonst, wie Bernhard richtig lehrt, gar nicht auffinden, auch nicht unter den Kreaturen wahrnehmen könnte? Denn sie liegt auf wundersame Weise einerseits im Schoß der seligen ’Vorbestimmung, andererseits in der Masse der elenden Verdammnis verborgen! (Bernhard von Clairvaux, Predigten zum Hohen Liede, 78).

Die erste Gefahr: der Vorwitz!

Bevor ich nun an die Sache selbst herangehe, muß ich zunächst mit zweierlei Menschen ein zwiefaches Vorgespräch halten.

Die Erörterung über die Vorbestimmung ist zwar an sich schon einigermaßen verzwickt; aber der Vorwitz der Menschen macht sie erst recht verwickelt und geradezu gefährlich. Er läßt sich durch keinerlei Riegel davon abbringen, sich auf verbotene Abwege zu verlaufen und über sich hinaus in die Höhe zu dringen; wenn es möglich ist, so läßt er Gott kein Geheimnis übrig, das er nicht durchforscht und durchwühlt. Wir sehen, wie viele Menschen immer wieder in diese Vermessenheit und Schamlosigkeit geraten, auch solche, die sonst nicht übel sind; es ist also an der Zeit, sie darauf aufmerksam zu machen, was in diesem Stück ihre Pflicht ist.

Zunächst sollen sie sich daran erinnern, daß sie mit ihrem Forschen nach der Vorbestimmung in die heiligen Geheimnisse der göttlichen Weisheit eindringen; wer nun hier ohne Scheu und vermessen einbricht, der erlangt nichts, womit er seinen Vorwitz befriedigen könnte, und er tritt in einen Irrgarten, aus dem er keinen Ausgang finden wird! Denn es ist nicht billig, daß der Mensch ungestraft durchforscht, was nach des Herrn Willen in ihm selber verborgen bleiben soll, und daß er die Hoheit seiner Weisheit, die er angebetet und nicht begriffen wissen wollte und um deretwillen er uns ja eben wunderbar sein will, geradezu von der Ewigkeit her durchwühlt. Die Geheimnisse seines Willens, die er uns kundzumachen für gut erachtete, die hat er uns durch sein Wort vor Augen gestellt. Er hat das aber soweit für gut erachtet, als es nach seiner Vorsehung zu unserem Besten dient und uns nützlich ist.

1. В том, что завет жизни (alliance de vie) проповедан всему миру не в равной степени и даже там, где он проповедан, не в равной степени воспринят всеми людьми, проявляется чудесная тайна Божьего суда. Ибо нет сомнений, что это различие угодно Богу. А если очевидно, что по желанию Бога одним даётся спасение, а другим в нём отказано, то это влечёт за собой великие вопросы. Ответить на них можно, только лишь научая верующих тому, что они должны постигать в отношении Божьего предопределения.

Этот предмет многим представляется очень запутанным, так как они не находят каких-либо причин, по которым Бог мог определить одних к спасению, а других к смерти. (Среди многих, кто разделял эту точку зрения, Кальвин прежде всего имеет в виду Эразма, Эка и Пигия, каждый из которых написал трактат о свободной воле, где содержались нападки на лютеровское учение о предопределении.) Однако вскоре обнаруживается, что они сами запутались вследствие недостатка здравого смысла. Более того, в этой тайне, которая их ужасает, мы видим, до какой степени учение о предопределении не только полезно, но приятно и сладостно, благодаря плодам, которые оно приносит. Мы никогда не убедимся как следует, что источник нашего спасения - дающаяся даром Божья милость, пока не познаем предвечное избрание Божье. Оно откроет нам Божью милость в противопоставлении: Он не принимает без различия всех людей в надежду на спасение, но даёт одним то, в чём отказывает другим.

Каждый согласится, что незнание этого принципа умаляет славу Божью и весьма мешает подлинному смирению: оно не даёт увидеть причину нашего спасения исключительно в Боге. Но поскольку знать это совершенно необходимо, вспомним сказанное св. Павлом, а именно: он узнал одного только Бога, который безотносительно к каким-либо делам избирает тех, кого Он сам установил: «В нынешнее время, по избранию благодати, сохранился остаток. Но если по благодати, то не по делам; иначе благодать не была бы уже благодатью. А если по делам, то это уже не благодать; иначе дело не есть уже дело» (Рим 11:5-6). Чтобы познать, что мы получаем спасение только от щедрости Бога, нужно обратиться к Божьему избранию. А значит, люди, пытающиеся ослабить это учение, из-за своей неблагодарности затемняют как могут то, что они должны славить и возвеличивать во весь голос, и с корнем вырывают смирение. Св. Павел ясно свидетельствует, что когда спасение людей связывается исключительно с благодатным избранием Божьим, тогда открывается, что Он спасает по собственной воле тех, кого хочет. И это - не получение платы: она нам вовсе не следует. Те, кто затворяет двери, так что люди не осмеливаются войти, дабы вкусить это учение, одинаково оскорбляют и Бога и людей. Ведь без этого ничто не научит нас смириться должным образом и мы не почувствуем сердцем, до какой степени обязаны Богу. В самом деле, Христос свидетельствует, что ни в чём другом мы не найдём опоры, позволяющей сохранить доверие и твёрдость духа. Чтобы укрепить нас и избавить от страха посреди стольких невзгод, ловушек и смертельно опасных нападений, короче - чтобы сделать нас непобедимыми, Он обещает, что данное Ему для сбережения Отцом не погибнет вовек (Ин 10:28-29). Поэтому нам следует понять, что все, кто не сознаёт себя принадлежащим к особенному (peculier) народу Божьему, жалки и несчастны, ибо они пребывают в постоянной тревоге. А те, кто закрывает глаза на названные нами три рода пользы и хочет разрушить это основание, очень мало думают о собственном благе и о благе всех верующих. И становится для нас явной Церковь, которая (как очень хорошо сказал св. Бернар) иначе не могла бы ни обнаружиться среди творений, ни быть познана ими, поскольку чудесным образом сокрыта как в лоне предопределения к блаженству, так и под тяжкими угрозами проклятия, бедственно поразившего людей (Бернар Клервоский. Проповедь о Песни Песней, LХХVIII, 4 (МРL, СLХХХIII, 1161а)).

Но прежде чем идти дальше в рассмотрении этого предмета, мне необходимо сделать предварительные замечания, предназначенные для двух категорий людей. Дискуссия о предопределении сама по себе довольно сложна, а людское любопытство сделало её совсем запутанной и даже опасной, ибо человеческий разум не в состоянии ограничить или сдержать себя. Поэтому он блуждает окольными путями и пытается подняться слишком высоко, желая - как будто это возможно - не оставить у Бога ни единой тайны и рассмотреть Его со всей придирчивостью. Поскольку мы видим немало людей, впавших в эту дерзкую самоуверенность, которые в других отношениях вовсе не дурны, то нам следует объяснить им, как нужно себя вести в данном случае. Во-первых, пусть они вспомнят, что, исследуя предопределение, они вступают в святилище Божьей мудрости. А каждый, кто проникает в него чересчур уверенно и дерзко, никогда не сможет удовлетворить своё любопытство, но окажется в лабиринте, из которого не найдёт выхода. Неразумно, чтобы вещи, которые Бог пожелал сокрыть и от познания которых удержал нас, разбирались подобным образом; чтобы высота премудрости, которой, согласно желанию Бога следует скорее поклоняться (чтобы и нам исполниться её), нежели понимать её, была подчинена человеческому разумению, желающему проникнуть даже в вечность. Тайны воли Бога, которые Ему угодно было нам сообщить, засвидетельствованы Им в его слове. А Ему было угодно сообщить то, что, как Он полагает, касается нас и нам полезно.

 

2. | Pervenimus in viam fidei, inquit Augustinus, eam constanter teneamus. Ipsa perducit ad cubiculum Regis, in quo 371 sunt omnes thesauri scientiae et sapientiae absconditi. Non enim ipse Dominus Christus suis magnis et selectissimis discipulis invidebat quum diceret, Multa habeo vobis dicenda: sed non potestis portare nunc [Iohan. 16. b. 12a]. Ambulandum est, proficiendum est, crescendum est: ut sint corda nostra capacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discemus quod hic non potuimus [August. homil. in Iohan. 53]b 1. || Haec cogitatio si apud nos valeat, verbum Domini unicam esse viam quae ad investigandum quicquid de eo teneri fas est nos deducat, unicum esse lumen quod ad perspiciendum quicquid de ipso conspici oportet nobis praeluceat: facile nos ab omni temeritate retinebit ac cohibebit. Sciemus enim, ubi primum verbi fines excesserimus, nobis extra viam et in tenebris esse cursum, in quo errare, labi, impingere identidem, necesse sit. Sit igitur primum nobis hoc prae oculis, aliam praedestinationis notitiam appetere quam quae verbo Dei explicatur, non minoris esse insaniae, quam siquis vel per invium incedere, vel in tenebris cernere velit. Neque vero nos pudeatc aliquid in ea re nescire ubi est aliqua docta ignorantia2. Quin potius libenter ab eius scientiae inquisitione abstineamus, cuius est cum stulta tum periculosa, atque adeo exitialis affectatio. Quod si nos sollicitat ingenii lascivia, semper illud, quo retundatur, || opponere expediet, sicut nimium mellis non bonum est, ita investigationem gloriae non cedere curiosis in gloriam [Prov. 25. d. 27]d. || Est enim cur ab ea audacia absterreamur quae nihil quam in ruinam praecipitare nos potest.

2. Nous sommes parvenus en la voye de la foy, dit saint Augustin, tenons-nous y constamment: icelle nous menera jusques en la chambre du Roy celeste, où tous les thresors de science et sagesse sontcachez. Car le Seigneur Jesus ne portoit point d’envie à ses Apostres, qu’il avoit exaltez en si grande dignité, quand il leur disoit: J’ay beaucoup de choses à vous dire, que vous ne pouvez encore porter. Il nous faut cheminer, il nous faut profiter, il nous faut croistre, afin que nos cœurs soyent capables des choses que nous ne pouvons encore comprendre (Jean 16:12).83 Si la mort nous surprend cependant que nous profitons, nous saurons hors de ce monde, ce que nous n’avons peu savoir icy. Si ceste cogitation a une fois lieu en nous: assavoir que la parolle de Dieu est la voye unique pour nous conduire à enquerir tout ce qui est licite de cognoistre de luy: item la seule lumiere, pour nous esclairer à contempler tout ce qui est licite d’en voir: elle nous pourra facilement retenir et retirer de toute temerité. Carnous saurons qu’estans sortis des limites de l’Escriture, nous cheminerons hors du chemin et en tenebres: et pourtant ne pourrons sinon errer, trebuscher, et nous achopper à chacun pas. Ayons donc cela devant les yeux sur toutes choses, que ce n’est pas une moindre rage d’appeler autre cognoissance de la predestination, que celle qui nous est donnée en la parolle de Dieu, que si quelcun vouloit cheminer par des rochers inaccessibles, ou voir en tenebres. Et que nous n’ayons point honte d’ignorer quelque chose en ceste matiere, où il y a quelque ignorance plus docte que le savoir. Plustost que nous soyons bien aises de nous abstenir d’appeter une science, de laquelle l’affectation est folle et dangereuse, voire mesme pernicieuse. Si la curiosité de nostre entendement nous solicite, ayons tousjours ceste sentence en main pour la rabattre. Comme manger beaucoup de miel n’est pas bon: aussi que de chercher la gloire, ne tournera pas à gloire aux curieux (Prov. 25:27). Car c’est bien pour nous deterrer de ceste audace, quand nous voyons qu’elle ne peut autre chose faire, que nous precipiter en ruine.

2. A sentiment of Augustine confirmed by an admonition of our Savior and a passage of Solomon.

“We have come into the way of faith,” says Augustine: “let us constantly adhere to it. It leads to the chambers of the king, in which are hidden all the treasures of wisdom and knowledge. For our Lord Jesus Christ did not speak invidiously to his great and most select disciples when he said, ‘I have yet many things to say unto you, but ye cannot bear them now,’ (John 16:12). We must walk, advance, increase, that our hearts may be able to comprehend those things which they cannot now comprehend. But if the last day shall find us making progress, we shall there learn what here we could not,” (August. Hom. in Joann). If we give due weight to the consideration, that the word of the Lord is the only way which can conduct us to the investigation of whatever it is lawful for us to hold with regard to him—is the only light which can enable us to discern what we ought to see with regard to him, it will curb and restrain all presumption. For it will show us that the moment we go beyond the bounds of the word we are out of the course, in darkness, and must every now and then stumble, go astray, and fall. Let it, therefore, be our first principle that to desire any other knowledge of predestination than that which is expounded by the word of God, is no less infatuated than to walk where there is no path, or to seek light in darkness. Let us not be ashamed to be ignorant in a matter in which ignorance is learning. Rather let us willingly abstain from the search after knowledge, to which it is both foolish as well as perilous, and even fatal to aspire. If an unrestrained imagination urges us, our proper course is to oppose it with these words, “It is not good to eat much honey: so for men to search their own glory is not glory,” (Prov. 25:27). There is good reason to dread a presumption which can only plunge us headlong into ruin.

2. "Wij zijn tot de weg des geloofs gekomen," zegt Augustinus1, "laat ons die standvastig houden. Hij voert tot de kamer des Konings, waarin alle schatten der kennis en der wijsheid verborgen zijn. Want de Here Christus zelf was niet afgunstig op zijn grote en zeer uitgelezen discipelen, toen Hij zeide (Joh. 16:12) "Ik heb ulieden veel dingen te zeggen; maar gij kunt die nu niet dragen". Wij moeten wandelen, wij moeten vorderen, wij moeten toenemen: opdat onze harten kunnen bevatten die dingen, die wij nu niet vatten kunnen. Indien de laatste dag ons zal vinden terwijl; we vorderen, dan zullen wij daar leren, wat wij hier niet hebben kunnen leren. "Indien deze gedachte bij ons iets betekent, dat het Woord Gods de enige weg is, die ons er toe leiden kan om te onderzoeken wat wij van Hem behoren te weten, en het enige licht, dat ons kan voorlichten om te doorzien al wat wij van Hem moeten zien, zal zij ons gemakkelijk van alle roekeloosheid terughouden en afhouden. Want wij zullen weten, dat zodra wij de grenzen van het Woord te buiten gaan, onze loop buiten de weg en in de duisternis is, waar wij dwalen, vallen, en ons herhaaldelijk stoten moeten. Laat dus in de eerste plaats ons dit voor ogen staan, dat het najagen van een andere kennis van de predestinatie, dan welke in Gods Woord ontvouwd wordt, geen geringere dwaasheid is, dan indien iemand wilde gaan daar, waar geen weg is, of in de duisternis zien.En wij moeten ons er niet over schamen iets niet te weten in die zaak, waarin de onwetendheid getuigt van weten.Ja, laat ons liever gaarne ons onthouden van het onderzoek naar die kennis, welke na te jagen dwaas, gevaarlijk, ja zelfs verderfelijk is. Indien onze overmoed ons aanhitst, zal het nuttig zijn altijd daar dit tegenover te stellen, opdat die overmoed daarop afstuite, dat evenals te veel honing niet goed is, zo ook het onderzoek naar de heerlijkheid de nieuwsgierigen niet tot eer wordt (Spr. 25:27) Want er is reden, dat we van zulk een stoutmoedigheid worden afgeschrikt, die niet anders dan ons in het verderf kan storten.

2.

„Wir sind auf dem Wege des Glaubens gekommen“, sagt Augustin, „so wollen wir auch beständig auf ihm bleiben! Er führt uns zur Kammer des Königs, in der alle Schätze der Erkenntnis und der Weisheit verborgen liegen. Denn es war nicht etwa Mißgunst, die den Herrn Christus gegenüber seinen Jüngern, die doch groß und besonders auserwählt waren, bewegte, als er zu ihnen sprach: „Ich habe euch noch viel zu sagen; aber ihr könnt es jetzt nicht tragen“ (Joh. 16,12). Wir müssen in Bewegung sein, wir müssen weiterschreiten, wir müssen wachsen, damit unsere Herzen fähig werden, das zu fassen, was wir jetzt noch nicht aufnehmen können! Wenn uns der jüngste Tag fortschreitend antrifft, so werden wir da lernen, was wir hier nicht zu lernen vermögen!“ (Predigten zum Johannesevangelium, 53). Wenn bei uns der Gedanke gilt, daß das Wort des Herrn der einzige Weg ist, der uns zur Erforschung dessen führt, was uns von ihm zu wissen gebührt, daß es das einzige Licht ist, das uns voranleuchtet, damit wir sehen, was wir von ihm erschauen sollen, - dann wird er uns mit Leichtigkeit vor allem Vorwitz bewahren und zurückhalten. Wir werden dann nämlich wissen, daß unser Lauf, sobald wir die Grenzen des Wortes überschreiten, vom Wege abführt und in der Finsternis verläuft - und daß wir da notwendig in die Irre gehen, fallen und immer wieder 617 anstoßen müssen! Deshalb wollen wir uns zuerst vor Augen halten: eine andere Erkenntnis der Vorbestimmung zu erstreben als die, welche uns im Worte Gottes entfaltet wird, das ist ebenso wahnwitzig, wie wenn einer weglos schreiten oder im Finstern sehen wollte. Auch sollen wir uns nicht schämen, in einer solchen Sache etwas nicht zu wissen, in der es eine wohlgelehrte Unwissenheit (docta ignorantia) gibt! Nein, wir wollen vielmehr gern davon Abstand nehmen, nach einem Wissen zu forschen, nach dem zu haschen töricht wie gefährlich, ja, geradezu verderblich ist! Wenn uns aber der Übermut unseres Wesens kitzelt, dann wird es von Nutzen sein, ihm stets zu seiner Dämpfung das Wort entgegenzuhalten: „Wer zuviel Honig ißt, dem ist’s nicht gut, und das Forschen nach Ruhm wird den Vorwitzigen nicht zum Ruhm gereichen!“ (Spr. 25,27; zweite Hälfte nicht Luthertext, ausgemalt). Denn es besteht aller Grund, daß wir von einer Vermessenheit abgeschreckt werden, die nichts anderes vermag, als uns ins Verderben zu stürzen!

2. «Мы вступили на путь святой веры, пишет св. Августин, так будем постоянно держаться его. Он приведёт нас в обитель Царства Небесного, где сокрыты все сокровища знания и мудрости. Ибо Господь Иисус отнюдь не укорял апостолов, которых возвёл в столь высокое достоинство, когда говорил им: "Ещё многое имею сказать вам, но вы теперь не можете вместить" (Ин 16:12). Мы должны идти вперёд, должны укрепляться, должны веровать, - чтобы наши сердца стали способны к вещам, которых мы пока не можем постичь. Если смерть захватит нас в этом состоянии, то вне этого мира мы узнаем вещи, о которых здесь едва догадываемся» (Августин. Толк, на Еванг. от Иоанна, LIII, 7 (МРL, XXXV, 1777)). То есть, если однажды к нам придёт мысль, что слово Божье - это единственный путь, ведущий нас к познанию того, что нам дозволено знать о Боге, и единственный факел, освещающий то, что нам дозволено в Нём видеть, то одна эта мысль избавит нас от дерзости и безрассудства. Ибо мы будем знать, что, выйдя за пределы Писания, мы ступим на бездорожье, погружённое во тьму, где можно только блуждать, спотыкаться и падать на каждом шагу. Твёрже всего прочего мы должны запомнить: желать иного знания о предопределении, нежели данное в слове Божьем, - это всё равно что желать ходить по неприступным скалам или видеть в темноте; это подобно безумию.

И не нужно стыдиться, что чего-то не знаешь об этом предмете: в неведении здесь заключено более учёности, чем в учёном знании. Нам полезно удерживать себя от познания, переживание которого опасно и способно помутить рассудок, - а значит, вредоносно. Если же нас возбуждает любопытство, весьма присущее нашему духу, то, чтобы усмирить его, у нас всегда под рукой такая сентенция: "Как не хорошо есть много мёду, так домогаться славы не есть слава" (Прит 25:27). Для нас лучше с корнем вырвать эту дерзость, если мы видим, что она не ведёт ни к чему, кроме гибели.

 

3. Sunt alii, qui, dum huic malo mederi volunt, tantum non sepeliri iubent omnem praedestinationis mentionem; sane a qualibet eius quaestione, non secus atque a scopulo, refugere docent3. Quorum tametsi iure in eo laudanda est moderatio, quod tanta sobrietate delibanda censent mysteria: quia tamen nimis infra modum descendunt, parum proficiunt apud humanum ingenium, quod se coerceri non temere patitur. Ergo, ut hac quoque in parte legitimum finem teneamus, redeundum erit ad verbum Domini, in quo habemus certam intelligentiae 372 regulam. Est enim Scriptura schola Spiritus sancti, in qua ut nihil praetermissum est scitu et necessarium et utile, sic nihil docetur nisi quod scire conducat. Quicquid igitur de praedestinatione in Scriptura proditur, cavendum est ne ab eo fideles arceamus: ne videamur aut illos maligne fraudare Dei sui beneficio, aut Spiritum arguere ac suggillare qui ea vulgarit quae utile sit ullo modo supprimi. Permittamus, inquam, Christiano homini, cunctis qui ad eum diriguntur Dei sermonibus mentem auresque reserarea, modo cum hac temperantia, ut quum primum Dominus sacrum os clauserit, illeb quoque viam sibi ad inquirendum praecludat. Hic optimus sobrietatis terminus erit, si non modo in discendoc praeeuntem semper sequamur Deum, sed ipso finem docendi faciente, sapere velle desinamus. Neque tanti est quod timentd periculum, ut a Dei oraculis avertere animos ideoe debeamus. || Celebre est Solomonis dictum, gloriam esse Dei celare verbum [Prov. 25. a. 2]. Sed quum de re qualibet hoc promiscue non intelligi et pietas et sensus communis dictet: quaerenda nobis distinctio est, ne modestiae et sobrietatis praetextu bruta inscitia nobis placeat. Ea vero paucis a Mose verbis dilucide exprimitur: Arcana, inquit, sua sunt Deo nostro: nobis autem et filiis nostris haec manifestavit [Deut. 29. d. 29]. Videmus enim ut studium doctrinae Legis populo commendet tantum a caelesti decreto, quia Deo placuit eam promulgare: populum vero eundem contineat in iis cancellisf, hac sola ratione quia fas non est mortalibus se in arcana Dei ingerere.

3. D’autrepart il y en a d’autres, lesquels voulans remedier à ce mal, s’efforcent quasi de faire que toute memoire de la predestination soit ensevelie: pour le moins ils admonnestent qu’on se donne de garde de s’enquerir aucunement d’icelle, comme d’une chose perilleuse. Combien que ceste modestie soit louable, de vouloir qu’on n’approche des mysteres de Dieu, sinon avec grande sobrieté: toutesfois en ce qu’ils descendent trop bas, cela n’est point pour profiter envers les esprits humains, lesquels ne se laissent point brider si facilement Pourtant afin de tenir icy bonne mesure, il nous faut revenir à la parolle de Dieu, en laquelle nous avons bonne reigle de certaine intelligence. Car l’Escriture est l’escole du sainct Esprit: en laquelle comme il n’y a rien omis qui fust salutaire et utile à cognoistre, ainsi il n’y a rien d’enseigné qu’il ne soit expedient de savoir. Il nous faut donc garder d’empescher les fideles d’enquerir ce qui est contenu en l’Escriture, de la predestination: afin qu’il ne semble ou que nous les vueillons frauder du bien que Dieu leur a communiqué, ou que nous veuillons arguer le sainct Esprit, comme s’il avoit publié les choses qu’il estoit bon de supprimer. Permettons donc à l’homme Chrestien d’ouvrir les aureilles et l’entendement à toute la doctrine qui luy est adressée de Dieu: moyennant qu’il garde tousjours ceste temperance, que quand il verra la sacrée bouche de Dieu fermée, il se ferme aussi le chemin d’enquerir. Ceste sera une bonne borne de sobrieté, si en apprenant nous suyvons Dieu, l’ayant tousjours devant nous: aucontraire, quand il mettra fin à enseigner, que nous cessions de vouloir plus avant entendre. Le peril que craignent ces bonnes gens dont nous avons parlé, n’st pas de telle importance que nous devions pourtant laisser de prester audience à Dieu en tout ce qu’il dit. Ceste sentence de Solomon est bien notable, que la gloire de Dieu est de cacher la parolle (Prov. 25:2): mais puis que la pieté et le sens commun monstrent qu’elle ne doit pas estre entendue en general de toutes choses, nous avons à chercher quelque distinction, de peur que sous couverture de modestie et sobrieté, nous ne prenions plaisir, et nous flattions en ignorance brutale. Or Moyse nous distingue le tout en peu de parolles, disant, Nostre Dieu a ses secrets vers soy: mais il nous a manifesté sa Loy à nous et à noz enfans (Deut. 29:29). Nous voyons comment il exhorte le peuple d’appliquer son estude à la doctrine contenue en la Loy: pource qu’il a pleu à Dieu la publier. Et cependant il retient le mesme peuple sous les barres et limites de l’instruction qui luy est donnée, par ceste seule raison, qu’il n’est pas licite aux hommes mortels de se fourrer aux secrets de Dieu.

3. An answer to a second class—viz. those who are unwilling that the doctrine should be adverted to. An objection founded on a passage of Solomon, solved by the words of Moses.

There are others who, when they would cure this disease, recommend that the subject of predestination should scarcely if ever be mentioned, and tell us to shun every question concerning it as we would a rock. Although their moderation is justly commendable in thinking that such mysteries should be treated with moderation, yet205because they keep too far within the proper measure, they have little influence over the human mind, which does not readily allow itself to be curbed. Therefore, in order to keep the legitimate course in this matter, we must return to the word of God, in which we are furnished with the right rule of understanding. For Scripture is the school of the Holy Spirit, in which as nothing useful and necessary to be known has been omitted, so nothing is taught but what it is of importance to know. Every thing, therefore delivered in Scripture on the subject of predestination, we must beware of keeping from the faithful, lest we seem either maliciously to deprive them of the blessing of God, or to accuse and scoff at the Spirit, as having divulged what ought on any account to be suppressed. Let us, I say, allow the Christian to unlock his mind and ears to all the words of God which are addressed to him, provided he do it with this moderation—viz. that whenever the Lord shuts his sacred mouth, he also desists from inquiry. The best rule of sobriety is, not only in learning to follow wherever God leads, but also when he makes an end of teaching, to cease also from wishing to be wise. The danger which they dread is not so great that we ought on account of it to turn away our minds from the oracles of God. There is a celebrated saying of Solomon, “It is the glory of God to conceal a thing,” (Prov. 25:2). But since both piety and common sense dictate that this is not to be understood of every thing, we must look for a distinction, lest under the pretence of modesty and sobriety we be satisfied with a brutish ignorance. This is clearly expressed by Moses in a few words, “The secret things belong unto the Lord our God: but those things which are revealed belong unto us, and to our children for ever,” (Deut. 29:29). We see how he exhorts the people to study the doctrine of the law in accordance with a heavenly decree, because God has been pleased to promulgate it, while he at the same time confines them within these boundaries, for the simple reason that it is not lawful for men to pry into the secret things of God.

3. Er zijn anderen, die, terwijl ze dit kwaad willen genezen, zeggen, dat men alle vermelding der predestinatie bijna begraven moet. Inderdaad leren zij, dat men elk onderzoek van haar, evenals een klip in zee, moet vermijden. En ofschoon met recht de matigheid van die mensen daarin geprezen moet worden, dat ze van oordeel zijn, dat de geheimenissen met een zo grote ingetogenheid moeten worden aangeroerd, bereiken ze toch, omdat ze al te zeer beneden de maat dalen, weinig bij het menselijk verstand, dat zich niet zo maar laat bedwingen.Dus, om ook in dit stuk de juiste maat te houden, zullen we moeten terugkeren naar het Woord des Heren, waarin wij een vaste regel des verstands hebben. Want de Schrift is de school van de Heilige Geest, en evenals daarin niets overgeslagen is, dat nodig en nuttig is om geweten te worden, zo wordt er niets geleerd dan wat nuttig is te weten. We moeten er dus op passen de gelovigen niet af te houden van al wat in de Schrift over de predestinatie geleerd wordt: opdat we hen niet boosaardig schijnen te beroven van de weldaad van hun God, of de Geest te beschuldigen en te beschimpen, omdat Hij dingen bekend gemaakt zou hebben, welke het nuttig was op enigerlei wijs te verzwijgen. Laat ons, zeg ik, aan een Christen toestaan voor alle woorden Gods, die tot hem gericht worden, zijn hart en oren te openen, alleen echter met deze matiging, dat, zodra de Here zijn heilige mond sluit, ook hij voor zich de weg om te onderzoeken afsluit. Dit zal de beste maat van ingetogenheid zijn, indien wij niet alleen in het leren altijd God als leidsman volgen, maar ook, wanneer Hij ophoudt met onderwijzen, ophouden wijs te willen zijn. En het gevaar, dat ze vrezen, betekent niet zoveel, dat we daarom onze harten van Gods woorden zouden moeten afwenden. Bekend is het gezegde van Salomo, dat het Gods eer is een woord te verbergen (Spr. 25:2) Maar daar de vroomheid en het algemeen gevoelen zeggen, dat dit niet van iedere zaak zonder onderscheid moet verstaan worden, moeten wij een onderscheiding zoeken, opdat niet onder het voorwendsel van bescheidenheid en ingetogenheid domme onwetendheid ons zou behagen. Deze onderscheiding nu wordt door Mozes met weinige woorden helder uitgedrukt (Deut. 29:29) "Zijn verborgen dingen," zegt hij, "zijn voor onze God; maar aan ons en onze kinderen heeft Hij deze geopenbaard. "Want wij zien, dat hij de beoefening van de leer der wet het volk aanprijst alleen vanwege het hemelse besluit, omdat het Gode behaagd heeft die leer te verkondigen; maar dat hij hetzelfde volk binnen die afsluiting houdt alleen om deze reden, dat het de mensen niet geoorloofd is in de verborgenheden Gods door te dringen.

3. Die zweite Gefahr das ängstliche Schweigen von der Erwählungslehre!

Dagegen gibt es andere, die dies Übel heilen wollen und zu diesem Zweck beinahe jede Erwähnung der Vorbestimmung zu begraben gebieten; ja, sie lehren, man solle sich vor jeder Frage nach ihr wie vor einer Klippe hüten! Nun ist das Maßhalten dieser Leute mit Recht zu loben, insofern sie der Ansicht sind, man solle die Geheimnisse mit solcher Bescheidenheit erwägen. Aber sie bleiben doch gar zu sehr hinter dem rechten Maß zurück, und deshalb richten sie bei der menschlichen Art wenig aus; denn diese läßt sich nicht so blindlings in Schranken weisen. Um also auch in diesem Stück die rechte Begrenzung innezuhalten, müssen wir auf das Wort des Herrn zurückgehen, an dem wir eine sichere Richtschnur des Erkennens haben. Denn die Schrift ist die Schule des Heiligen Geistes, und in ihr wird nichts übergangen, was zu wissen notwendig oder nützlich ist, es wird aber auch ebenso nichts gelehrt, als was zu wissen förderlich ist! Was nun auch in der Schrift über die Vorbestimmung gelehrt wird, - wir müssen uns hüten, die Gläubigen davon fernzuhalten, damit wir nicht den Anschein erwecken, als wollten wir sie boshaft um die Wohltat ihres Gottes betrügen oder auch den Heiligen Geist beschuldigen und beschimpfen, er habe Dinge kundgemacht, die man nützlicherweise auf alle Art unterdrücken sollte: Wir wollen, meine ich, dem Christenmenschen erlauben, allen Worten Gottes, die an ihn gerichtet werden, Herz und Ohr zu öffnen, allerdings mit solcher Zurückhaltung, daß, sobald der Herr seinen heiligen Mund schließt, auch der Mensch sich den Weg zum Forschen verschließt! Unsere Bescheidenheit wird dann das richtige Maß haben, wenn wir beim Lernen nicht nur stets Gottes Leitung folgen, sondern auch da, wo er seiner Belehrung ein Ende macht, aufhören, noch etwas wissen zu wollen. Auch ist die Gefahr, die jene Leute fürchten, nicht so groß, daß wir deshalb die Herzen von Gottes Offenbarungsworten abwenden dürften! Es ist (allerdings) ein herrliches Wort des Salomo: „Es ist Gottes Ehre, ein Wort zu verbergen“ (Spr. 25,2; nicht Luthertext). Aber die Frömmigkeit und auch der gesunde Menschenverstand leiten uns an, diese Stelle nicht unterschiedslos auf alles zu beziehen; wir müssen also eine Unterscheidung aufsuchen, damit nicht unter dem Deckmantel der Zurückhaltung und Bescheidenheit die grobe Unwissenheit unser Wohlgefallen findet! Diese Unterscheidung wird nun von Mose in wenigen Worten klar zum Ausdruck gebracht: „Das Geheimnis gehört unserem Gott; aber dies hat er uns und unseren Kindern offenbart!“ (Deut. 29,29; nicht Luthertext, ungenau). Da sehen wir, wie er dem Volke die Beschäftigung mit der Lehre des Gesetzes einzig auf Grund des himmlischen Willensratschlusses ans Herz legt, weil es eben Gott gefallen hatte, das Gesetz kundzumachen, wie er aber zugleich das nämliche Volk in diese Schranken einschließt, und zwar einzig aus dem Grunde, weil es den Sterblichen nicht gebührt, in Gottes Geheimnisse einzudringen.

3. С другой стороны, есть люди, которые, желая исправить это зло, пытаются похоронить почти что всякое воспоминание о предопределении. По крайней мере они предостерегают от стремления так или иначе познать его, словно это какая-то опасная вещь (здесь Кальвин несомненно имеет в виду Меланхтона). Хотя эта воздержанность похвальна, равно как похвально желание, чтобы к Божьим тайнам люди приступали с великим почтением, однако если они опускаются слишком низко, то это не приносит пользы человеческому уму: он не позволяет так просто себя укротить. Поэтому, чтобы соблюсти здесь меру, нужно обратиться к слову Божьему, где нам дано правило надёжного уразумения. Ибо Писание - это школа Св. Духа, где не пропущено ничего спасительного и полезного для познания и не преподносится ничего, что не было бы необходимо знать.

Итак, нам не следует препятствовать верующим исследовать то, что сказано в Писании о предопределении, чтобы не казалось, будто мы хотим отнять благо, вручённое им Богом, или укорять Св. Духа за то, что Он рассказал о вещах, о которых правильнее было бы умолчать. Позволим же христианину слушать и понимать целиком всё учение, с которым к нему обращается Бог. Но пусть он всегда проявляет сдержанность: когда он видит, что священные Божьи уста закрыты, он должен закрыть перед собой пути исследования. У нас появятся верные ограничения, если, исследуя, мы будем следовать за Богом, так чтобы Он всегда был впереди; и наоборот, когда Он перестанет учить, прекратим и мы желать дальнейшего понимания.

Опасность, пугающая людей, о которых мы только что говорили, не столь велика, чтобы из-за неё не слушать внимательно и усердно всё, что говорит Бог. Примечательно суждение Соломона, что слава Божья - облекать тайной слово (Прит 25:2). Но, поскольку благочестие и здравый смысл показывают, что это суждение не следует применять вообще ко всему, что-то мы должны выделять, - дабы, прикрываясь сдержанностью и скромностью, не получать удовольствия от грубого невежества и не обольщаться им. Так, Моисей выделяет для нас всё необходимое такими немногими словами: «Сокрытое принадлежит Господу, Богу нашему, но Он объявил нам свой Закон, нам и детям нашим» (Втор 29:29). Мы видим, что он призывает свой народ прилежно исследовать содержащееся в Законе учение, ибо Богу было угодно объявить его. И одновременно Моисей удерживает тот же народ в строгих рамках учения - по той единственной причине, что не позволено смертным вникать в тайны Бога.

 

4. | Arripiunt subito, fateor, profani hominesg in praedestinationis materia, quod vel carpant, vel cavillentur, vel allatrent, vel subsannent. Ath si nos absterreti eorum procacitas, celanda erunt praecipua quaeque fidei dogmata, quorum fere nullum a blasphemia inviolatum aut ipsi aut eorum similes relinquunt. Refractarium ingenium non minus insolenter se efferet quum audierit tres in Dei essentia subesse personas, quam si audiat Deum praevidisse quid de homine futurum esset quum crearet. Nec abstinebunt a cachinnis quum intellexerintk paulum supra quinque annorum millia effluxisse a creatione mundi; quaerent enim cur tandiu otiosa fuerit ac 373 sopita Dei virtus1. Nihil denique proferetur quod non ludibriis suis impetanta. Quo haec sacrilegia compescamus, an de Filii et Spiritus divinitate tacendum? an silendo transmittenda mundi creatio? Imo vero potentior est et in hac parte et ubique Dei veritas quam ut impiorum maledicentiam reformidet; quemadmodum et Augustinus in opusculo de bono perseverantiae valide contendit [Cap. 15. usque ad 20]2. Videmus enim pseudoapostolos non potuisse efficere, veram Pauli doctrinam infamando ac criminando, ut eum ipsius puderet. Quod autem piis quoque mentibus periculosam esse dicuntb totam hanc disputationem, quiac sit exhortationibus adversa, quiac fidem quatefaciat, quiac cor ipsumd conturbet atque exanimet3: inane est. Has ob causas redargui se solitum non dissimulat Augustinus quod praedestinationem nimium libere praedicarete; sed, quod illi promptum erat, abunde refellit [De bono persever. cap. 14]4. Nos autem, quia multae et variae huc ingeruntur absurditates, unamquanque suo loco diluendam servare maluimus5. Tantum illud in universum obtinere apud eos cupio ut quae in occulto recondita Dominus reliquit, ne scrutemur: quae in apertum protulit, ne negligamus: ne aut una ex parte nimiae curiositatis: aut ex altera, ingratitudinis damnemur. Nam et illud scite ab Augustino dictum est, nos tuto Scripturam sequi posse, quae velut materno incessu submissius graditur, ne infirmitatem nostram deserat [Lib. 5. De Gene. ad literam]6. || Qui vero tam cauti sunt vel timidi ut praedestinationem obrutam cupiant, ne debiles animas conturbet7: quonam obsecro colore tegent suam arrogantiam, quum oblique Deum insimulent stultae incogitantiae, quasi periculum, cui prudenter occurrere sibi videntur, non praeviderit? Quisquis igitur praedestinationis doctrinam invidia gravat, aperte maledicit Deo: acsi inconsiderate ei elapsum foret quod est Ecclesiae noxium.

4. Je confesse que les meschans et blasphemateurs trouvent incontinent en ceste matiere de predestination, à taxer, caviller, abbayer ou se moquer. Mais si nous craignons leur petulance, il se faudra taire des principaux articles de nostre foy: desquels ils n’en laissent quasi pas un qu’ils ne contaminent de leurs blasphemes. Un esprit rebelle ne se jettera pas moins aux champs, quand il orra dire qu’en une seule essence de Dieu il y a trois personnes, que quand on luy dira que Dieu a preveu en creant l’homme, ce qui luy devoit advenir. Pareillement ces meschans ne s’abstiendront point de risée, quand on leur dira qu’il n’y a gueres plus de cinq mille ans que le monde est creé: car ils demanderont comment c’est que la vertu de Dieu a si long temps esté oisive. Pour reprimer tels sacrileges, nous faudroit-il laisser de parler de la divinité de Christ, et du sainct Esprit? nous faudroit-il taire de la creation du monde? Plustost au contraire, la verité de Dieu est si puissante tant en cest endroit comme par tout, qu’elle ne craind point la maledicence des iniques. Comme aussi sainct Augustin remonstre tresbien au livret qu’il a intitulé, Du bien de perseverance (Chap. 13, jusques au 20). Car nous voyons que les faux Apostres, en blasmant et diffamant la doctrine de sainct Paul, n’ont peu faire qu’il en ait eu honte. Ce qu’aucuns estiment toute ceste dispute estre perilleuse, mesme entre les fideles, d’autant qu’elle est contraire à exhortations, qu’elle esbranle la foy, qu’elle trouble les cœurs et les abbat, c’est une allegation frivole. Sainct Augustin ne dissimule pas qu’on le reprenoit par ces raisons, qu’il preschoit trop librement la predestination: mais comme il luy estoit facile, il les refute suffisamment.84 Touchant de nous, pource qu’on objecte plusieurs et diverses absurditez contre la doctrine que nous baillerons, il vaut mieux differer de soudre une chacune en son ordre. Pour le present je desire d’impetrer de tous hommes en general, que nous ne cherchions point les choses que Dieu a voulu estre cachées, et aussi que nous ne negligions point celles qu’il a manifestées: de peur que d’une part il ne nous condamne de trop grande curiosité, ou de l’autre, d’ingratitude. Car ceste sentence de sainct Augustin est tresbonne: que nous pouvons seurement suyvre l’Escriture, laquelle condescend à nostre petitesse, comme une mere à l’infirmité de son enfant, quand elle le veut apprendre d’aller.85 Quant à ceux qui sont si prouvoyables ou timides, qu’ils voudroyent que la predestination fust du tout abolie, afin de ne point troubler les ames debiles, de quelle couleur, je vous prie, desguiseront-ils leur orgueil? veu qu’obliquement ils taxent Dieu d’une sotte inconsideration, comme s’il n’avoit point preveu le peril auquel ces outrecuidez pensent sagement remedier. Parquoy quiconque rend la doctrine de la predestination odieuse, detracte ou mesdit de Dieu ouvertement: comme s’il luy estoit eschappé par inadvertance de publier ce qui ne peut estre que nuisible à l’Eglise.

4. A second objection—viz. That this doctrine is a stumbling-block to the profane. Answer 1. The same may be said of many other heads of doctrine. 2. The truth of God will always defend itself. Third objection—viz. That this doctrine is dangerous even to believers. Answer 1. The same objection made to Augustine. 2. We must not despise anything that God has revealed. Arrogance and blasphemy of such objections.

I admit that profane men lay hold of the subject of predestination to carp, or cavil, or snarl, or scoff. But if their petulance frightens us, it will be necessary to conceal all the principal articles of faith, because they and their fellows leave scarcely one of them unassailed with blasphemy. A rebellious spirit will display itself no less insolently when it hears that there are three persons in the divine essence, than when it hears that God when he created man foresaw every thing that was to happen to him. Nor will they abstain from their jeers when told that little more than five thousand years have elapsed since the creation of the world. For they will ask, Why did the power of God slumber so long in idleness? In short, nothing can be stated that they will not assail with derision. To quell their blasphemies, must we say nothing concerning the divinity of the Son and Spirit? Must the creation of the world be passed over in silence? No! The truth of God is too powerful, both here and everywhere, to dread the slanders of the ungodly, as Augustine powerfully maintains206in his treatise, De Bono Perseverantiae (cap. 14-20). For we see that the false apostles were unable, by defaming and accusing the true doctrine of Paul, to make him ashamed of it. There is nothing in the allegation that the whole subject is fraught with danger to pious minds, as tending to destroy exhortation, shake faith, disturb and dispirit the heart. Augustine disguises not that on these grounds he was often charged with preaching the doctrine of predestination too freely, but, as it was easy for him to do, he abundantly refutes the charge. As a great variety of absurd objections are here stated, we have thought it best to dispose of each of them in its proper place (see chap. 23). Only I wish it to be received as a general rule, that the secret things of God are not to be scrutinized, and that those which he has revealed are not to be overlooked, lest we may,on the one hand, be chargeable with curiosity, and, on the other, with ingratitude. For it has been shrewdly observed by Augustine (de Genesi ad Literam, Lib. 5), that we can safely follow Scripture, which walks softly, as with a mother’s step, in accommodation to our weakness. Those, however, who are so cautious and timid, that they would bury all mention of predestination in order that it may not trouble weak minds, with what color, pray, will they cloak their arrogance, when they indirectly charge God with a want of due consideration, in not having foreseen a danger for which they imagine that they prudently provide? Whoever, therefore, throws obloquy on the doctrine of predestination, openly brings a charge against God, as having inconsiderately allowed something to escape from him which is injurious to the Church.

4. De onheiligen mensen grijpen, ik erken het, in de stof der predestinatie haastig iets aan om dat aan te tasten, of te lasteren, of aan te blaffen of te bespotten. Maar indien hun onbeschaamdheid ons afschrikt, zullen we alle voornaamste leerstellingen des geloofs moet verbergen, daar of zij zelf of huns gelijken nagenoeg geen enkele van die door laster onaangetast laten. Een weerbarstige geest zal zich niet minder onbeschaamd verheffen, wanneer hij hoort, dat er in het Wezen Gods drie Personen zijn, dan wanneer hij hoort, dat God voorzien heeft, wat er van de mens worden zou, toen Hij hem schiep. En zij zullen zich niet weerhouden van schaterlachen, wanneer ze inzien, dat er weinig meer dan vijfduizend jaren verlopen zijn sinds de schepping der wereld. Want ze zullen vragen waarom Gods kracht zolang werkeloos en ingesluimerd is geweest. Kortom, er zal niets te voorschijn gebracht worden, wat zij niet met hun spotternijen zullen aanvallen. Zullen wij dan, om deze heiligschennis te bedwingen, moeten zwijgen over de Godheid van de Zoon en de Geest? Of met stilzwijgen de schepping der wereld laten voorbijgaan? Integendeel, de waarheid Gods is in dit stuk en overal te krachtig, dan dat ze verschrikt zou wezen voor de kwaadsprekerij der goddelozen. Gelijk ook Augustinus in zijn boekje "Over de deugd der volharding" krachtig beweert1. Want wij zien, dat de valse apostelen door de ware leer van Paulus verdacht te maken en te belasteren, niet gedaan hebben kunnen krijgen, dat hij zich harer schaamde. En wat zij zeggen, dat deze gehele bespreking voor vrome harten gevaarlijk is, omdat ze tegen de vermaningen strijdt, omdat ze het geloof aan het wankelen brengt, omdat ze het hart zelf in verwarring brengt en moedeloos maakt, dat is ijdel. Augustinus ontveinst niet2, dat hij om deze redenen placht weerlegd te worden, omdat hij de predestinatie al te vrijmoedig predikte. Maar, wat hem gemakkelijk viel, hij weerlegt dat ruimschoots. Maar omdat hier vele en verschillende ongerijmdheden tegen ingebracht worden, hebben wij ieder van die liever willen bewaren om haar op haar eigen plaats te ontzenuwen. Slechts dit begeer ik in het algemeen bij hen te verkrijgen, dat wij niet naspeuren, wat de Here in het verborgene heeft gelaten, en dat we niet veronachtzamen, wat Hij aan de dag heeft gebracht: opdat we niet of aan de ene kant wegens te grote nieuwsgierigheid, of aan de andere kant wegens ondankbaarheid veroordeeld worden. Want ook dat is verstandig door Augustinus3 gezegd, dat wij veilig de Schrift kunnen volgen, die als het ware met de gang van een moeder zachtaan voortgaat, om onze zwakheid niet in de steek te laten. Zij echter, die zo voorzichtig of vreesachtig zijn, dat ze begeren, dat de predestinatie verduisterd wordt, opdat ze de zwakke zielen niet in verwarring brenge: met welke kleur zullen die hun aanmatiging bedekken, vraag ik u, daar ze God zijdelings beschuldigen van dwaze onbedachtzaamheid, alsof Hij het gevaar, dat zij menen zo verstandig tegen te gaan, niet voorzien had? Al wie dus de leer der predestinatie met verdachtmaking bezwaart, lastert openlijk God, alsof Hem iets onberaden ontvallen was, dat schadelijk is voor de kerk.

4. 618

Ich gestehe zwar, daß unfromme Menschen bei der Behandlung der Vorbestimmung, ehe man sich versieht, etwas erhaschen, um es zu zerpflücken, übel zu deuten, anzubellen oder zu verspotten. Aber wenn uns die Unverschämtheit solcher Leute schreckt, dann müssen wir von allen hochwichtigen Glaubenslehren schweigen; denn solche Menschen oder ihresgleichen lassen fast keine von ihnen mit ihren Lästerungen unverletzt. Ein widerspenstiger Geist wird ebenso frech losfahren, wenn er hört, daß in Gottes Wesen drei Personen bestehen, wie wenn er vernimmt, daß Gott, als er den Menschen schuf, auch vorausgesehen hat, was in Zukunft mit ihm geschehen werde. Solche Menschen werden auch ihr Gelächter nicht unterlassen, wenn sie gewahr werden, daß erst wenig mehr als fünftausend Jahre seit der Erschaffung der Welt verflossen sind; denn sie werden dann fragen, warum denn Gottes Kraft solange müßig und schlafend gewesen sei. Kurz, man kann nichts vorbringen, was sie nicht mit ihrem Spott angreifen! Wollen wir aber, um diese Lästerungen niederzuhalten, von der Gottheit des Sohnes und des Heiligen Geistes schweigen? Wollen wir die Erschaffung der Welt mit Stillschweigen übergehen? Nein, in diesem Stück und auch sonst in allen ist Gottes Wahrheit zu mächtig, als daß sie die Schmähsucht der Gottlosen zu fürchten hätte. So behauptet es auch Augustin gründlich in seinem Werk „Von der Gabe der Beharrung“ (15-20). Wir sehen doch, wie es die falschen Apostel nicht fertiggebracht haben, den Apostel durch Verleumdung und Beschimpfung seiner wahren Lehre dazu zu bringen, daß er sich ihrer schämte!

Töricht ist es aber auch, wenn man erklärt, diese ganze Erörterung sei auch für fromme Gemüter gefährlich, weil sie den Ermahnungen zuwider sei, den Glauben erschüttere und weil sie das Herz selbst verwirre und ängstige. Augustin verhehlt nicht, daß er es gewohnt war, auf Grund solcher Ursachen beschuldigt zu werden, weil er die Vorbestimmung gar zu frei predige; aber er widerlegt diesen Vorwurf doch vollauf, was ihm ja sehr leicht möglich war (Von der Gabe der Beharrung, 14). Wir wollen dagegen, da hier viele und verschiedenartige Widersinnigkeiten vorgebracht werden, die Widerlegung jeder einzelnen bis an die je passende Stelle aufschieben. Nur dies eine sollte, das möchte ich gern, bei ihnen allgemein fest stehen bleiben: Was der Herr im Geheimen hat verborgen sein lassen, dem sollen wir nicht nachspüren, was er hat offen an den Tag treten lassen, das sollen wir nicht vernachlässigen, damit wir nicht auf der einen Seite um unserer allzu großen Neugierde, auf der anderen um unserer Undankbarkeit willen verdammt werden, denn auch das ist ein kluges Wort Augustins: wir könnten der Schrift sicher folgen, weil sie gleichsam nach der Art des Gangs einer Mutter langsam schreite, um unsere Schwachheit nicht hinter sich zu lassen (Von der Genesis V,3). Wenn aber einige so vorsichtig oder ängstlich sind, daß sie wohl wünschten, die Vorbestimmung sei begraben, damit sie nur ja keine schwächlichen Seelen verwirre, - mit was für einer Farbe wollen die denn, das möchte ich gar zu gern wissen, ihre Anmaßung zudecken? Denn hintenherum beschuldigen sie Gott törichter Unbedachtheit, als ob er nämlich eine Gefahr, der sie weislich zu begegnen glauben, nicht vorhergesehen hätte! Wer also die Lehre von der Vorbestimmung mit übler Nachrede belastet, der treibt offene Gotteslästerung - als ob Gott nämlich unbesonnen etwas entfallen wäre, was der Kirche Schaden brächte!

4. Я знаю, что при таком отношении к предопределению богохульники тут же находят повод для осуждения, злословия, клеветы и насмешек. Но если мы будем бояться этого, то нам придётся умолчать о важнейших аспектах веры. Впрочем, нет почти ни одного из них, которого эти люди не извращали бы своим кощунством. Мятежный дух возбуждается не меньше, когда слышит о единой сущности Бога в трёх Лицах или о том, что Бог, создавая человека, предвидел, что произойдёт в дальнейшем. Эти грешники не могут удержаться от насмешек и когда им говорят, что мир был создан не более чем пять тысяч лет назад: они спрашивают, почему Бог при всём своём могуществе так долго почивал. Разве для того, чтобы прекратить подобные кощунства, нам надо перестать говорить о божественности Христа или о Св. Духе? Надо молчать о сотворении мира? Скорее наоборот. Божественная истина в этом отношении столь же могущественна, как и во всём остальном. И не боится злословия нечестивцев. Св. Августин отлично показывает это в книжке, озаглавленной им «О даре постоянства» (MPL, XLV, 1013 p.). Мы видим, что лжеапостолы, хулившие учение св. Павла, не добились ничего и были постыжены. Очень поверхностна точка зрения некоторых людей, будто весь этот спор был опасен (даже для верующих), будто он противоречил нуждам проповеди, ослаблял веру, смущал и удручал сердца. Св. Августин не скрывает, что его порицали за слишком свободную проповедь о предопределении. Впрочем, ему не составило труда опровергнуть все замечания.

Что касается нас, то, поскольку появляются многочисленные абсурдные возражения против распространяемого нами учения, то стоит разобрать каждое из них в отдельности и по порядку. Пока же хочу заверить всех в том, что мы не исследуем те предметы, которые Бог пожелал сокрыть, но и не отрицаем те, о которых Он объявил во всеуслышание, дабы Он не осудил нас за чрезмерное любопытство, с одной стороны, и за неблагодарность, с другой. Прекрасно сказал св. Августин, что мы можем уверенно следовать за Писанием, которое снисходит к нашей малости, словно мать к слабости своего ребёнка, когда учит его ходить.

Что же касается тех людей, которые до такой степени осмотрительны и робки, что хотят, дабы не тревожить свои немощные души, полного отказа от доктрины предопределения, то в какой цвет перекрашивают они свою гордыню? Ведь они косвенно обвиняют Бога в неосмотрительности - как будто Он не предвидел опасности, которую эти наглецы думают «мудро» устранить! Поэтому всякий, кто объявляет учение о предопределении нежелательным, открыто злословит и клевещет на Бога: будто Он по недосмотру обнародовал учение, которое только вредит Церкви.

 

5. Praedestinationem, qua Deus alios in spem vitae adoptat, alios adiudicat aeternae morti, nemo, qui velit pius censeri, 374 simpliciter negare audet: sed eam multis cavillis involvunt praesertim vero qui praescientiam faciunt eius causam1. Ac nos quidem utranque in Deo statuimus: sed praepostere dicimus alteram alteri subiici. || aPraescientiam quum tribuimus Deo, significamus omnia semper fuisse ac perpetuo manere sub eius oculis: ut eius notitiae nihil futurum aut praeteritum, sed omnia sint praesentia: et sic quidem praesentia, ut non ex ideis tantum imaginetur (qualiter nobis obversantur ea quorum memoriam mens nostra retinet) sed tanquam ante se posita vere intueatur ac cernat. Atque haec praescientia ad universum mundi ambitum et ad omnes creaturas extenditur. Praedestinationem vocamus aeternum Dei decretum, quo apud se constitutum habuit quid deb unoquoque homine fieri vellet. Non enim pari conditione creantur omnes: sed aliis vita aeterna, aliis damnatio aeterna praeordinatur. Itaque prout in alterutrum finem quisque conditus est, ita vel ad vitam vel ad mortem praedestinatum dicimus.c || Hanc vero Deus non modo in singulis personis testatus est, sed specimen eius in tota Abrahae sobole edidit, unde palam fieret, in eius arbitrio esse qualis cuiusque gentis futura sit conditio. Quum divideret Altissimus gentes, et separaret filios Adam, pars eius fuit populus Israel, funiculus haereditatis eius [Deut. 32. b. 8]2. Ante omnium oculos est segregatio: in Abrahae persona, quasi in arido trunco, populus unus aliis reiectis peculiariter eligitur: causa vero non apparet, nisi quod Moses, ut posteris ansam gloriandi praecidat, gratuito tantum Dei amore excellere eos docet. Liberationis enim hanc assignat causam, quod Deus Patres dilexerit, et elegerit semen eorum post eos [Deut. 4. f. 37]. Expressius alio capite, Non quia reliquas gentes superastis numero, complacuit ei in vobis ut vos eligeret: sed quia dilexit vos [Deut. 7. b. 8]3. Saepius eadem apud ipsum admonitio repetitur, En Domini Dei tui caelum est, terra, et quaecunque in ea sunt: et tantummodo 375 complacuit sibi in patribus tuis, et amavit eos, elegitque vos semen eorum [Deut. 10. c. 14]1. Item illis alibi sanctificatio praecipitur, quod electi sint in populum peculiarem2. Et alibi iterum dilectio asseritur esse protectionis causa [Deut. 23. a. 5]3. Quod etiam fideles una voce praedicant, Elegit nobis haereditatem nostram, gloriam Iacob quem dilexit [Psal. 47. a. 5]. Dotes enim quibus ornati a Deo erant, omnes in gratuitum amorem transcribunt: non modo quia sciebant nullis eas meritis se adeptos, sed ne sanctum quidem Patriarchama ea fuisse virtute praeditum ut sibi et posteris tantam honoris praerogativam acquireret. Et, quo validius conterat omnem superbiam, exprobrat nihil tale fuisse promeritos, quum populus sit contumax ac durae cervicis [Deut. 9. b. 6]. Saepe etiam odiose et probri loco hanc electionem Prophetae Iudaeis obiiciunt, quoniam ab ea turpiter desciverantb 4. Quicquid sit, nunc in medium prodeant qui Dei electionem volunt astringere vel dignitati hominum, vel operum meritis5. Quum videant gentem unam aliis omnibus praeferri, audiant nullo respectu adductum fuisse Deum ut in paucos et ignobiles, deinde etiam pravos et immorigeros esset propensior: cum eone litigabunt, quia tale misericordiae documentum proferre voluit? Atqui neque obstreperis suis vocibus opus eius impedient, nec conviciorum lapides in caelum iactando, iustitiam eius ferient aut laedent; quin potius in eorum capita recident. Ad hoc etiam principium gratuiti foederis revocantur Israelitae, ubi vel gratiae Deo agendae sunt, vel spes in futurum tempus erigenda. Ipse fecit nos, et non ipsi nos (inquit Propheta) populus eius, et oves pascuorum eius [Psal. 100. a. 3c]. Non est supervacua negatio, quae ad nos excludendos adiicitur, ut sciant bonorum omnium, quibus excellunt, Deum non modo esse authorem, sed a seipso causam sumpsisse, quia nihil in ipsis erat tanto honore dignum. Mero etiam Dei beneplacito contentos esse iubet, his verbis, Semen Abrahae, servi eius: filii Iacob, electi eius [Psal. 105. a. 6]. Et postquam continua Dei beneficia recensuit tanquam electionis fructus, tandem concludit, ita liberaliter egisse, quia recordatus est foederis sui6. Cui doctrinae respondet totius Ecclesiae canticum, Dextra tua et lumen vultus tui Patribus nostris dedit terram: quia complacitum tibi est in illis [Psal. 44. a. 4]. Notandum 376 vero est, ubi fit terrae mentio, symbolum esse visibile arcanae segregationis, in qua continetur adoptio. Ad eandem gratitudinem populum hortatur alibia David, Beata gens cuius Iehova est Deus, populus quem elegit in haereditatem sibi [Psal. 33. c. 12]. Ad bonam spem vero animat Samuel, Non deseret vos Deus propter magnum nomen suum: quando placuit ei vos sibi creare in populum [1. Sam. 12. d. 22]. Quomodo et seipsum David, dum impetitur eius fides, ad pugnam se armat: Beatus quem elegisti, habitabit in atriis tuis [Psal. 65. a. 5]. Quia autem electio, in Deo abscondita, tam liberatione prima quam secunda aliisque intermediis beneficiis sancita fuit, illuc transfertur verbum eligendi apud Iesaiamb. Miserebitur Deus Iacob, et eliget adhuc de Israel [Iesa. 14. a. 1]; quia futurum tempus designans, collectionem residui populi, quem visus fuerat abdicasse, signum fore dicit stabilis firmaeque electionis, quae simul excidisse visa fuerat. Quum etiam alibi dicitur, Elegi te, et non abieci te [Iesa. 41. c. 9]: continuum insignis liberalitatis paternae benevolentiae cursum commendat. Apertius apud Zachariam Angelus, Eliget adhuc Deus Ierusalem [Zach. 2. d. 12]1; quasi eam durius castigando reprobasset, vel exilium fuisset electionis interruptio: quae tamen inviolabilis manet, licet non semper appareant signa.

5. Quiconque voudra estre tenu pour homme craignant Dieu, n’osera pas simplement nier la predestination, par laquelle Dieu en a ordonné aucuns à salut, et assigné les autres à damnation eternelle: mais plusieurs l’enveloppent par diverses cavillations, et sur tous ceux qui la veulent fonder sur sa prescience. Or nous disons bien qu’il prevoit toutes choses comme il les dispose: mais c’est tout confondre, de dire que Dieu elit ou rejette selon qu’il prevoit cecy et cela. Quand nous attribuons une prescience à Dieu, nous signifions que toutes choses ont tousjours esté et demeurent eternellement en son regard, tellement qu’il n’y a rien de futur ne de passé à sa cognoissance: mais toutes choses luy sont presentes, et tellement presentes, qu’il ne les imagine point comme par quelques especes, ainsi que les choses que nous avons en memoire, nous viennent quasi au devant des yeux par imaginations: mais il les voit et regarde à la verité, comme si elles estoyent devant sa face. Nous disons que ceste prescience s’entend par tout le circuit du monde, et sur toutes creatures. Nous appellons Predestination: le conseil eternel de Dieu, par lequel il a determiné ce qu’il vouloit faire d’un chacun homme. Car il ne les crée pas tous en pareille condition: mais ordonne les uns à vie eternelle, les autres à eternelle damnation. Ainsi selon la fin à laquelle est creé l’homme, nous disons qu’il est predestiné à mort ou à vie. Or Dieu a rendu tesmoignage de sa predestination, non seulement en chacune personne, mais en toute la lignée d’Abraham, laquelle il a mis pour exemple, que c’est à luy d’ordonner selon son bon plaisir quelle doit estre la condition d’un chacun peuple. Quand le Souverain divisoit les nations, ce dit Moyse, et partissoit les enfans d’Adam, sa portion a esté le peuple d’Israel, et le cordeau de son heritage (Deut. 32:8). L’election est toute patente: c’est qu’en la personne d’Abraham, comme en un tronc tout sec et mort, un peuple est choisi et segregé d’avec les autres qui sont rejettez. La cause n’appert point, sinon que Moyse, afin d’abbatre toute matiere de gloire, remonstre aux successeurs, que toute leur dignité gist en l’amour gratuite de Dieu. Car il assigne ceste cause de leur redemption, que Dieu a aimé leurs peres: et a esleu leur lignée apres eux (Deut. 4:37). Il parle plus expressement en un autre lieu, disant, Ce n’est pas que vous fussiez plus grans en nombre que les autres peuples, que Dieu a prins son plaisir en vous afin de vous choisir: mais d’autant qu’il vous a aimez (Deut. 7:8). Cest advertissement est plusieurs fois reiteré par luy: Voicy, le ciel et la terre sont an Seigneur ton Dieu, toutesfois il a prins en amour tes Peres, et y a prins son plaisir, et t’a esleu, pource que tu estois leur semence (Deut. 10:14, 15). Item ailleurs, il leur commande de se tenir purs en saincteté, pource qu’ils sont esleuz en peuple peculier (Deut. 23:5). En un autre lieu derechef, il remonstre que la dilection de Dieu est cause qu’il est leur protecteur. Ce que les fideles aussi confessent d’une bouche, Il nous a choisi nostre heritage, la gloire de Jacob, lequel il a aimé (Ps. 47:5). Car ils attribuent à ceste amour gratuite tous les ornemens desquels Dieu les avoit douez: non seulement pource qu’ils savoyent bien iceux ne leur avoir esté acquis par aucun merite, mais aussi que le sainct Patriarche Jacob mesme n’avoit point eu telle vertu en soy, que pour acquerir tant à luy qu’à ses successeurs une si haute prerogative. Et pour rompre et abbatre plus fort tout orgueil, il reproche souvent aux Juifs, qu’il n’ont rien merité de l’honneur que Dieu leur a fait: veu qu’ils soit un peuple de dur col et revesche (Deut. 9:6). Quelques fois aussi les Prophetes mettent en avant la mesme election, pour faire honte aux Juifs de leur opprobre, entant qu’ils en estoyent vilainement decheuz par leur ingratitude. Quoy qu’il soit, que ceux qui veulent attacher l’election de Dieu à la dignité des hommes ou aux merites de leurs œuvres, respondent icy: Quand ils voyent qu’une seule lignée est preferée à tout le reste du monde, et qu’ils entendent de la bouche de Dieu, qu’il n’a esté esmeu pour aucun regard d’estre plus enclin envers un troupeau petit et mesprisé, et puis malin et pervers, qu’envers les autres: plaideront-ils contre luy, de ce qu’il luy a pleu d’establir un tel exemple de sa misericorde? Mais si est-ce qu’avec tous leurs murmures et contredits, ils n’empescheront point son œuvre: et en jettant leurs despitemens contre le ciel ainsi que pienes, si ne frapperont-ils point ne blesseront sa justice, mais le tout retombera sur leur teste. Ce principe aussi de l’election gratuite, est reduit en memoire au peuple d’Israel, quand il est question de rendre graces à Dieu, ou de se confermer en bonne confiance pour l’advenir. C’est luy, dit le Prophete, qui nous a faits, et ne nous sommes pas faits nous-mesmes: nous sommes son peuple et les brebis de sa pasture (Ps. 100:3). La negative qu’il met n’est pas superflue: mais est adjoustée pour nous exclurre, afin que non seulement nous apprenions en confus que Dieu est autheur de tous les biens qui nous rendent excellens, mais aussi qu’il a esté induit de soymesme à nous les faire, pource qu’il n’eust rien trouvé en nous digne d’un tel honneur. Il leur monstre aussi ailleurs, qu’ils se doivent tenir cachez sous l’ombre du bon plaisir de Dieu, en disant qu’ils sont semence d’Abraham serviteur d’iceluy, et enfans de Jacob son esleu (Ps. 103:6). Et apres avoir raconté les benefices continuels qu’ils avoyent receus comme fruits de leur election, il conclud qu’il les a ainsi liberalement traitez, pource qu’il s’est souvenu de son alliance. A quelle doctrine respond le Cantique de toute l’Eglise, Seigneur, c’est ta dextre et la clarté de ton visage, qui a donné ceste terre à noz Peres, pource que tu as prins ton plaisir en eux (Ps. 44:4). Or il est à noter que quand il est fait mention de la terre, c’est un mereau visible de l’election secrete de Dieu, par laquelle ils ont esté adoptez. L’exhortation que fait ailleurs David, tend à un mesme but, Bien-heureux est le peuple duquel l’Eternel est Dieu, et la lignée qu’il s’est esleue pour heritage (Ps. 33:12). Samuel tend à la seconde fin en disant, Vostre Dieu ne vous delaissera point à cause de son grand nom, puis qu’il luy a pleu de vous creer à soy pour peuple (1 Sam. 12:22). David fait le semblable quant à soy. Car voyant sa foy assaillie, il prend ces armes pour resister au combat: Bien-heureux est celuy que tu as esleu, Seigneur: il habitera en tes parvis (Ps. 65:5). Or pource que l’election qui autrement est cachée en Dieu, a esté jadis ratifiée tant en la premiere redemption des Juifs, qu’en la seconde, et autres benefices, le mot d’Elire s’applique quelque fois à ces tesmoignages patens, qui toutesfois sont au dessous de l’election. Comme en Isaie, Dieu aura pitié de Jacob, et elira encore Israel (Is. 14:1). Car en parlant du temps à venir, il dit que le recueil que Dieu fera du residu de son peuple, lequel il avoit comme desherité, sera un signe que son election demeurera tousjours ferme et stable: combien qu’il sembloit qu’elle fust quant et quant decheute. Et en disant ailleurs, Je t’ay eleu, et ne t’ay point rejetté (Is. 41:9): il magnifie le cours continuel de son amour paternelle en tant de bienfaits qui en estoyent tesmoignages. L’Ange parle encore plus ouvertement en Zacharie, J’eliray encore Jerusalem (Zach. 2:12): comme si en la chastiant si rudement il l’eust reprouvée: ou bien que la captivité eust interrompu l’election du peuple: laquelle toutesfois est inviolable, combien que les signes n’en apparaissent pas tousjours.

5. Certain cavils against the doctrine. 1. Prescience regarded as the cause of predestination. Prescience and predestination explained. Not prescience, but the good pleasure of God the cause of predestination. This apparent from the gratuitous election of the posterity of Abraham and the rejection of all others.

The predestination by which God adopts some to the hope of life, and adjudges others to eternal death, no man who would be thought pious ventures simply to deny; but it is greatly caviled at, especially by those who make prescience its cause. We, indeed, ascribe both prescience and predestination to God; but we say, that it is absurd to make the latter subordinate to the former (see chap. 22 sec. 1). When we attribute prescience to God, we mean that all things always were, and ever continue, under his eye; that to his knowledge there is no past or future, but all things are present, and indeed so present, that it is not merely the idea of them that is before him (as those objects are which we retain in our memory), but that he truly sees and contemplates them as actually under his immediate inspection. This prescience extends to the whole circuit of the world, and to all creatures. By predestination we mean the eternal decree of God, by which he determined with himself whatever he wished to happen with regard to every man. All are not created on equal terms, but some are preordained to eternal life, others to eternal damnation; and, accordingly, as each has been created for one or other of these ends, we say that he has been predestinated to life or to death. This God has testified, not only in the case of single individuals; he has also given a specimen of it in the whole posterity of Abraham, to make it plain207that the future condition of each nation lives entirely at his disposal: “When the Most High divided to the nations their inheritance, when he separated the sons of Adam, he set the bounds of the people according to the number of the children of Israel. For the Lord’s portion is his people; Jacob is the lot of his inheritance,” (Deut. 32:8, 9). The separation is before the eyes of all; in the person of Abraham, as in a withered stock, one people is specially chosen, while the others are rejected; but the cause does not appear, except that Moses, to deprive posterity of any handle for glorying, tells them that their superiority was owing entirely to the free love of God. The cause which he assigns for their deliverance is, “Because he loved thy fathers, therefore he chose their seed after them,” (Deut. 4:37); or more explicitly in another chapter, “The Lord did not set his love upon you, nor choose you, because you were more in number than any people: for ye were the fewest of all people: but because the Lord loved you,” (Deut. 7:7, 8). He repeatedly makes the same intimations, “Behold, the heaven, and the heaven of heavens is the Lord’s thy God, the earth also, with all that therein is. Only the Lord had a delight in thy fathers to love them, and he chose their seed after them,” (Deut. 10:14, 15). Again, in another passage, holiness is enjoined upon them, because they have been chosen to be a peculiar people; while in another, love is declared to be the cause of their protection (Deut.23:5). This, too, believers with one voice proclaim, “He shall choose our inheritance for us, the excellency of Jacob, whom he loved,” (Ps. 47:4). The endowments with which God had adorned them, they all ascribe to gratuitous love, not only because they knew that they had not obtained them by any merit, but that not even was the holy patriarch endued with a virtue that could procure such distinguished honor for himself and his posterity. And the more completely to crush all pride, he upbraids them with having merited nothing of the kind, seeing they were a rebellious and stiff-necked people (Deut. 9:6). Often, also, do the prophets remind the Jews of this election by way of disparagement and opprobrium, because they had shamefully revolted from it. Be this as it may, let those who would ascribe the election of God to human worth or merit come forward. When they see that one nation is preferred to all others, when they hear that it was no feeling of respect that induced God to show more favor to a small and ignoble body, nay, even to the wicked and rebellious, will they plead against him for having chosen to give such a manifestation of mercy? But neither will their obstreperous words hinder his work, nor will their invectives, like stones thrown against heaven, strike or hurt his righteousness; nay, rather they will fall back on their own heads. To this principle of a free covenant, moreover, the Israelites are recalled whenever thanks are to be returned to God, or their hopes of the future to be animated. “The Lord he is God,” says the Psalmist; “it is he that has made us, and not we ourselves: we are his people, and the sheep of his pasture,” (Ps. 100:3; 95:7). The negation208which is added, “not we ourselves,” is not superfluous, to teach us that God is not only the author of all the good qualities in which men excel, but that they originate in himself, there being nothing in them worthy of so much honor. In the following words also they are enjoined to rest satisfied with the mere good pleasure of God: “O ye seed of Abraham, his servant; ye children of Jacob, his chosen,” (Ps. 105:6). And after an enumeration of the continual mercies of God as fruits of election, the conclusion is, that he acted thus kindly because he remembered his covenant. With this doctrine accords the song of the whole Church, “They got not the land in possession by their own sword, neither did their own arm save them; but thy right hand, and thine arm, and the light of thy countenance, because thou hadst a favor unto them,” (Ps. 44:3). It is to be observed, that when the land is mentioned, it is a visible symbol of the secret election in which adoption is comprehended. To like gratitude David elsewhere exhorts the people, “Blessed is the nation whose God is the Lord, and the people whom he has chosen for his own inheritance,” (Ps. 33:12). Samuel thus animates their hopes, “The Lord will not forsake his people for his great name’s sake: because it has pleased the Lord to make you his people,” (1 Sam. 12:22). And when David’s faith is assailed, how does he arm himself for the battle? “Blessed is the man whom thou choosest, and causes to approach unto thee, that he may dwell in thy courts,” (Ps. 65:4). But as the hidden election of God was confirmed both by a first and second election, and by other intermediate mercies, Isaiah thus applies the terms “The Lord will have mercy on Jacob, and will yet choose Israel,” (Isa. 14:1). Referring to a future period,the gathering together of the dispersion, who seemed to have been abandoned, he says, that it will be a sign of a firm and stable election, notwithstanding of the apparent abandonment. When it is elsewhere said, “I have chosen thee, and not cast thee away,” (Isa. 41:9), the continual course of his great liberality is ascribed to paternal kindness. This is stated more explicitly in Zechariah by the angel, the Lord “shall choose Jerusalem again,” as if the severity of his chastisements had amounted to reprobation, or the captivity had been an interruption of election, which, however, remains inviolable, though the signs of it do not always appear.

5. De predestinatie, door welke God sommigen tot de hoop des levens aanneemt, en anderen tot de eeuwige dood veroordeelt, durft niemand, die voor een vrome gehouden wil worden, eenvoudigweg loochenen; maar men omgeeft haar met veel spitsvondigheden; vooral doen zij dat, die het vooruitweten Gods tot haar oorzaak maken. En wij stellen beide wel in God, maar wij zeggen dat ze verkeerdelijk aan elkander worden onderworpen. Wanneer wij aan God het vooruitweten toeschrijven, dan geven we daarmee te kennen, dat alle dingen altijd onder zijn ogen geweest zijn en steeds blijven, zodat voor zijn kennis niets toekomend of verleden is, maar alle dingen tegenwoordig zijn, en zo tegenwoordig, dat Hij ze zich niet alleen uit beelden voorstelt (zoals ons voor de geest staan die dingen, waaraan onze geest de herinnering bewaart), maar dat Hij ze werkelijk aanschouwt en ziet als voor Hem geplaatst. En dit vooruitweten strekt zich uit over de gehele gang der wereld en over alle schepselen. De predestinatie noemen wij het eeuwige besluit Gods, waardoor Hij bij zichzelf heeft vastgesteld, wat Hij wilde, dat van een ieder mens zou worden. Want niet allen worden met gelijke conditie geschapen; maar voor sommigen wordt het eeuwige leven, voor anderen de eeuwige verdoemenis voorverordineerd. Daarom, alnaarmate ieder tot het ene of tot het andere doel geschapen is, zeggen wij dat hij tot het leven of tot de dood gepredestineerd is. En deze predestinatie heeft God niet alleen in ieder persoon afzonderlijk betuigd, maar Hij heeft daarvan een bewijs gegeven in het ganse kroost van Abraham, opdat daaruit openbaar zou worden, dat het in zijn goeddunken ligt, hoedanig de conditie van ieder volk zal zijn. Toen de Allerhoogste de volken verdeelde, en de kinderen Adams scheidde, was het volk Israëls zijn deel en het snoer zijner erve (Deut. 32:8) Voor aller ogen is de afzondering: in de persoon Abraham wordt als in een droge tronk, met verwerping van andere volken, één volk in het bijzonder uitgekozen; en de oorzaak blijkt niet, behalve dat Mozes, om de nakomelingen alle stof tot roemen af te snijden, leert, dat zij alleen door Gods onverdiende liefde uitsteken. Want hij verklaart, dat dit de oorzaak is van hun verlossing, dat God hun vaderen heeft liefgehad en hun zaad na hen verkoren heeft (Deut. 4:37) Nog duidelijker zegt hij in een ander hoofdstuk (Deut. 7:7) "Niet omdat gij de andere volken overtroft in getal, heeft de Here lust in u gehad, dat Hij u verkoor, maar omdat Hij u liefhad". Meermalen wordt dezelfde vermaning bij hem herhaald: "Ziet, des Heren, uws Gods, is de hemel, de aarde, en al wat daarin is; alleen heeft de Here lust gehad aan uw vaderen, en heeft hen liefgehad, en heeft ulieden, hun zaad, uitverkoren (Deut. 10:14,15) Evenzo wordt hun elders de heiligmaking bevolen, omdat ze tot een bijzonder volk verkoren zijn (Deut. 23:5) En elders wordt wederom betuigd, dat Gods liefde de oorzaak is der bescherming. En dat verkondigen de gelovigen ook met één stem: "Hij verkiest voor ons onze erfenis, de heerlijkheid van Jakob, die Hij heeft liefgehad" (Ps. 47:5) Want de gaven, waarmee ze door God versierd waren, schrijven zij allen toe aan zijn onverdiende liefde: omdat zij niet alleen wisten, dat ze die door geen enkele verdienste van hun kant verkregen hadden, maar dat zelfs de heilige aartsvader niet met zulk een deugd toegerust geweest was, dat hij voor zich en zijn nakomelingen zulk een voorrecht van eer zou hebben kunnen verwerven. En opdat Hij des te krachtiger alle hoogmoed zou verbrijzelen, verwijt Hij hun, dat zij niets zodanigs verdiend hadden, daar ze een wederspannig en halsstarrig volk waren (Deut. 9:6) Dikwijls werpen ook de profeten de Joden deze verkiezing scherp en tot hun schande voor de voeten, omdat zij schandelijk van haar waren afgeweken. Hoe het ook zij, laat nu hen te voorschijn komen, die Gods verkiezing willen binden of aan de waardigheid der mensen, of aan de verdiensten der werken. Daar zien ze, dat één volk boven alle andere gesteld wordt, en horen, dat God zonder enig aanzien er toe gebracht is om tot weinigen en onedelen, bovendien ook bozen en wederspannigen, geneigd te zijn: zullen zij met Hem twisten, omdat Hij zulk een bewijs van zijn barmhartigheid heeft willen geven? Maar zij zullen met hun wedersprekende stemmen zijn werk niet verhinderen, en door de stenen hunner beschimpingen naar de hemel te werpen zijn rechtvaardigheid niet treffen of kwetsen; maar die zullen veeleer op hun eigen hoofd terugvallen. Tot dit beginsel van het onverdiende verbond worden de Israëlieten ook teruggeroepen, wanneer God gedankt moet worden, of wanneer hun hoop voor de toekomst moet opgericht worden. "Hij heeft ons gemaakt, "zegt de profeet, "en niet wij onszelf, tot zijn volken en de schapen zijner weiden"(Ps. 100:3) De ontkenning: "en niet wij onszelf ", die er bijgevoegd wordt om ons uit te sluiten, is niet overtollig, opdat zij mogen weten, dat van alle goederen, waardoor zij uitblinken, God niet alleen de auteur is, maar dat Hij ook uit zichzelf oorzaak genomen heeft, omdat er in hen niets was, dat zulk een eer waardig was. Hij beveelt ook, dat ze met het loutere welbehagen Gods tevreden zullen zijn, met deze woorden: "Gij zaad van Abraham, zijn knecht, gij kinderen van Jakob, zijn uitverkorene"(Ps. 105:6) En nadat hij de onafgebroken weldaden Gods opgesomd heeft als de vruchten der verkiezing, besluit hij eindelijk, dat Hij zo milddadig gehandeld heeft, omdat Hij zijns verbonds gedachtig was. Met deze leer komt overeen het gezang der ganse kerk (Ps. 44:4) "Uw rechterhand en het licht uws aangezichts heeft onze vaderen het land gegeven, omdat Gij een welbehagen in hen hadt. "En men moet opmerken, dat waar sprake is van het land, een zichtbaar teken genoemd wordt van de verborgen afzondering, waarin de aanneming tot kinderen vervat is. Tot dezelfde dankbaarheid spoort David elders het volk aan: "Welgelukzalig is het volk, wiens God de Heer is, het volk, dat Hij zich ten erve verkoren heeft"(Ps. 33:12) En Samuël wekt op tot goede hoop: "God zal u niet verlaten om zijns groten naams wil, dewijl het Hem beliefd heeft ulieden zich tot een volk te maken "(1 Sam. 12:22) Op die wijze wapent ook David zich tot de strijd, wanneer zijn geloof bestormd wordt: "Welgelukzalig is hij, die Gij verkoren hebt hij zal wonen in uw voorhoven (Ps. 65:5) En door de verkiezing, in God verborgen, zowel door de eerste als door de tweede verlossing en door andere tussenbeide komende weldaden bekrachtigd is, wordt het woord verkiezen daarop overgebracht bij Jesaja (Jes. 14:1) "God zal zich over Jakob ontfermen, en Hij zal Israël nog verkiezen "; want, duidend op de toekomende tijd, zegt hij, dat de verzameling van het overgebleven volk, dat Hij scheen verstoten te hebben, een teken zou zijn van de standvastige en zekere verkiezing, die tegelijk scheen verdwenen te zijn. Ook wanneer elders (Jes. 41:9) gezegd wordt: "U heb Ik uitverkoren, en heb u niet verworpen ", dan prijst Hij daar een onafgebroken voortgang van de uitnemende milddadigheid zijner Vaderlijke goedertierenheid aan. Nog openlijker zegt de engel bij Zacharia (Zach. 2:12) "God zal Jeruzalem nog verkiezen. "Alsof Hij dat, door het nog al hard te straffen, verworpen had; maar toch blijft het ongeschonden, ook al vertonen zich niet altijd de tekenen daarvan.

5. Vorbestimmung und vorherwissen Gottes

Die Vorbestimmung, kraft deren Gott die einen zur Hoffnung auf das Leben als seine Kinder annimmt, die anderen aber dem ewigen Tode überantwortet, wagt keiner, der als fromm gelten will, rundweg zu bestreiten, nein, man verwickelt sie nur in viele Spitzfindigkeiten; vor allem tun das die, welche das Vorherwissen (praescientia) für ihre Ursache erklären. Nun stellen auch wir beides an Gott fest, wir erklären es aber für verkehrt, eines dem anderen unterzuordnen.

Wenn wir Gott das Vorherwissen zuschreiben, so meinen wir damit: alles ist stets vor seinen Augen gewesen und wird es auch allezeit bleiben; für seine Erkenntnis 619 gibt es also nichts Zukünftiges oder Vergangenes, sondern es ist alles gegenwärtig, und zwar so gegenwärtig, daß er es sich nicht bloß auf Grund von bildlichen Gedanken vorstellt, so wie uns die Dinge wieder vorkommen, an die unser Sinn eine Erinnerung bewahrt, - sondern daß er diese Dinge wirklich schaut und gewahrt, als Gegenstände, die vor ihm stehen! Dieses Vorherwissen erstreckt sich nun auf den ganzen Umkreis der Welt und auf alle Kreaturen.

Unter Vorbestimmung verstehen wir Gottes ewige Anordnung, vermöge deren er bei sich beschloß, was nach seinem Willen aus jedem einzelnen Menschen werden sollte! Denn die Menschen werden nicht alle mit der gleichen Bestimmung erschaffen, sondern den einen wird das ewige Leben, den anderen die ewige Verdammnis vorher zugeordnet. Wie also nun der einzelne zu dem einen oder anderen Zweck geschaffen ist, so - sagen wir - ist er zum Leben oder zum Tode „vorbestimmt“.

Die Erwählung Israels

Diese Vorbestimmung hat nun Gott nicht bloß an den einzelnen Personen bezeugt, sondern er hat ein Beispiel dafür an der gesamten Nachkommenschaft des Abraham gegeben; daraus sollte offenkundig werden, daß es in seinem Ermessen steht, wie die Stellung jedes einzelnen Volkes einmal werden soll. „Als der Allerhöchste die Völker zerteilte und zerstreute die Kinder Adams, ... da wurde das Volk Israel sein Teil und die Schnur seines Erbes ...“ (Deut. 32,8f.; nicht durchweg Luthertext). Die Aussonderung ist vor aller Augen: In der Person des Abraham wird wie in einem dürren Stumpf ein einziges Volk besonders erwählt, während die anderen verworfen werden; eine Ursache aber wird nicht sichtbar - abgesehen davon, daß Mose die Nachkommen, um ihnen jeden Anlaß zum Rühmen abzuschneiden, lehrt, sie hätten ihre hervorragende Stellung einzig und allein aus Gottes gnädiger Liebe! Denn er gibt als Grund ihrer Errettung an, „daß er deine Väter geliebt und ihren Samen nach ihnen erwählt hat!“ (Deut. 4,37). Noch ausdrücklicher finden wir das in einem anderen Kapitel: „Nicht hat euch der Herr angenommen und euch erwählt, darum daß euer mehr wäre als alle Völker..., sondern darum, daß er euch geliebt hat ...“ (Deut. 7,7f.). Mehrmals wiederholt sich bei ihm die gleiche Ermahnung: „Siehe, der Himmel ... und die Erde und alles, was darinnen ist, das ist des Herrn, deines Gottes; dennoch hat er allein zu deinen Vätern Lust gehabt, daß er sie liebte, und hat ihren Samen erwählt, ... euch!“ (Deut. 10,14f.). Ebenso wird ihnen anderwärts die Heiligung zur Vorschrift gemacht, weil sie „erwählt“ seien „zum Volk des Eigentums“ (Deut. 7,6). Und an anderer Stelle wird wiederum erklärt, Ursache des (dem Volke gewährten) Schutzes sei die Liebe Gottes! (Deut. 23,5). Das verkündigen auch die Gläubigen mit einer Stimme: „Er erwählt uns unser Erbteil, die Herrlichkeit Jakobs, den er liebt“ (Ps. 47,5). Denn sie schreiben hier alle Gaben, mit denen sie Gott geziert hatte, seiner unverdienten Liebe zu - nicht nur, weil sie wußten, daß sie sie durch keinerlei Verdienste erworben hatten, sondern auch, weil sie erkannt hatten: nicht einmal der heilige Erzvater war mit solcher Tugend ausgerüstet, daß er damit sich und seinen Nachkommen ein solches Ehrenvorrecht erworben hätte! Um alle Hoffart zu Boden zu stoßen, schilt er auch das Volk, es habe sich nichts dergleichen verdient, weil es doch ein widerspenstiges und halsstarriges Volk sei! (Deut. 9,6; 9,24). Die Propheten halten den Juden oft ihre Erwählung zur Schmach und als Vorwurf vor, weil sie ja schändlich von ihr abgefallen waren (z.B. Amos 3,2).

Wie dem aber nun sei - es sollen doch einmal die vortreten, die Gottes Erwählung an die Würdigkeit der Menschen oder an die Verdienste der Werke binden wollen! Sie sehen doch, daß hier ein einziges Volk allen anderen vorgezogen wird, und sie vernehmen, daß Gott durch keinerlei Rücksicht dazu gebracht worden ist, gegen so wenige und unedle, dazu aber auch böse und ungehorsame Menschen gnädig zu sein! Wollen sie nun mit ihm hadern, weil er einen solchen Beweis seiner Barmherzigkeit 620 hat liefern wollen? Aber sie werden weder mit ihrem lauten Widerspruch sein Werk hindern, noch auch dadurch, daß sie die Steine ihrer Vorwürfe gegen den Himmel schleudern, seine Gerechtigkeit treffen und verletzen! Nein, diese Steine fallen vielmehr auf ihr eigenes Haupt zurück!

Eben auf diesen Grundsatz des aus Gnade mit ihnen geschlossenen Bundes werden die Israeliten zurückverwiesen, wenn es gilt, Gott Dank zu sagen oder auch die Hoffnung für die kommende Zeit aufzurichten. „Er hat uns gemacht, und nicht wir selbst“, sagt der Prophet, „zu seinem Volk und zu Schafen seiner Weide!“ (Ps. 100,3). Die verneinende Bemerkung („und nicht wir selbst“!), die hinzugesetzt ist, um uns auszuschließen, ist nicht überflüssig; sie sollen eben wissen, daß Gott nicht nur der Geber all der Gaben ist, um derentwillen sie solch hervorragende Stellung genießen, sondern daß er auch die Ursache (sie ihnen zu schenken) aus sich selber genommen hat, weil in ihnen ja nichts solcher Ehre würdig gewesen wäre: Der Prophet gebietet ihnen auch, sich an Gottes reinem Wohlgefallen genügen zu lassen, indem er spricht: „Ihr, der Same Abrahams, seines Knechtes, ihr Kinder Jakobs, seines Auserwählten!“ (Ps. 105,6; nicht ganz Luthertext). Er zählt weiter Gottes fortwährende Wohltaten als Früchte der Erwählung auf, und nachdem das geschehen ist, kommt er am Ende zu dem Schluß, Gott habe so freigebig an ihnen gehandelt, weil er seines Bundes gedacht habe (Ps. 105,42). Dieser Lehre entspricht der Gesang der ganzen Kirche. „Deine Rechte und das Licht deines Angesichts haben unseren Vätern das Land gegeben; denn du hattest Wohlgefallen an ihnen!“ (Ps. 44,4; der Anfang ist Inhaltsangabe). Dabei ist zu bemerken: wo das Land erwähnt wird, da ist es ein sichtbares Merkzeichen der verborgenen Aussonderung, in die die Annahme in die Kindschaft eingeschlossen ist. Zu dieser Dankbarkeit ermahnt David das Volk an anderer Stelle: „Wohl dem Volk, des Gott der Herr ist, dem Volk, das er zum Erbe erwählt hat!“ (Ps. 33,12). Zu fröhlicher Hoffnung aber ermuntert es Samuel: „Gott wird euch nicht verlassen um seines großen Namens willen; denn es hat ihm wohlgefallen, sich euch zum Volk zu erschaffen!“ (1. Sam. 12,22; nicht Luthertext). Ebenso wappnet sich auch David zum Kampfe, wenn sein Glaube angegriffen wird: „Wohl dem, den du erwählt hast ..., daß er wohne in deinen Höfen!“ (Ps. 65,5).

Weil aber die Erwählung, die in Gott verborgen ist, durch die erste wie die zweite Erlösung, wie auch durch andere zwischendurch geschehende Wohltaten bekräftigt worden ist, so wird bei Jesaja das Wort „Erwählen“ auch darauf übertragen. So hören wir: „Der Herr wird sich über Jakob erbarmen und Israel noch fürder erwählen“ (Jes. 14,1). Denn er redet hier von der kommenden Zeit: da wird Gott das übrige Volk, das er dem Anschein nach enterbt hat, wieder sammeln, und Jesaja erklärt dies nun für ein Zeichen der beständigen, gewissen Erwählung, die zugleich dem Anschein nach dahingefallen war. Wenn es dann auch anderwärts heißt: „Ich erwähle dich und verwerfe dich nicht“ (Jes. 41,9), so rühmt er damit den fortwährenden Gang der herrlichen Freigebigkeit des väterlichen Wohlwollens Gottes. Noch offener redet der Engel bei Sacharja: „Gott wird Jerusalem wieder erwählen“ (Sach. 2,16); es ist, als hätte er durch solche gar harte Züchtigung Jerusalem verworfen und als wäre die Verbannung eine Unterbrechung der Erwählung gewesen; die Erwählung bleibt aber dennoch unverletzt, wenn auch ihre Kennzeichen nicht immer sichtbar sind!

5. Человек, который желает считаться богобоязненным, не осмелится напрямую отрицать предопределение, которым Бог одних предназначил к спасению, а других к вечному осуждению. Однако многие искажают учение о предопределении различными бреднями, особенно люди, стремящиеся подчинить его предведению, или предзнанию (prescience). Мы утверждаем, что Бог предвидит все вещи, ибо целиком располагает ими. Но говорить, что Бог избирает или отвергает потому, что предвидит, значит путать всё на свете. Когда мы говорим о предзнании Бога, то имеем в виду, что все вещи всегда были и навечно останутся в его поле зрения, так что в его знании нет ни будущего, ни прошлого. Все вещи присутствуют перед Ним и присутствуют таким образом, что Он не представляет их Себе посредством различных образов - подобно тому как вещи, о которых мы вспоминаем, появляются перед нашим взором силой воображения. Он действительно видит их и смотрит на них, словно они у Него перед глазами. Мы утверждаем, что это предведение охватывает все сферы мира и все творения.

Предопределением мы называем предвечный замысел Бога, в котором Он определил, как Он желает поступить с каждым человеком. Бог не создаёт всех людей в одинаковом состоянии, но предназначает одних к вечной жизни, а других к вечному проклятию. В зависимости от цели, для которой создан человек, мы говорим, предназначен ли он к смерти или к жизни.

Бог свидетельствует о предопределении не только каждого отдельного человека, но и всего рода Авраамова. Он привёл его в качестве примера того, что именно Он по своему желанию повелевает, какой должна быть судьба каждого народа. Моисей говорит: «Когда Всевышний давал уделы народам и расселял сынов человеческих, тогда поставил пределы народов по числу сынов Израилевых» (Втор 32:8). Избранность (election) совершенно очевидна: в лице Авраама, как в сухом и мёртвом стволе, избран народ и отделён от других народов, которые отвергнуты. Причина этого не указывается, и только Моисей, дабы лишить народ всякого повода к самодовольству, показывает потомкам Авраама, что всё их достоинство коренится в бескорыстной любви Бога. Как о причине избавления он говорит о том, что Бог возлюбил их отцов и избрал потомство после них (Втор 4:37). Более красноречиво Моисей высказывается в другом месте: «Не потому, что вы были многочисленнее всех народов, принял вас Господь, ... но потому, что любит вас Господь» (Втор 7:7-8). Этот довод он повторяет неоднократно, например: «Вот у Господа, Бога твоего, небо и ... земля ... Но только отцов твоих принял Господь и возлюбил их, и избрал вас, семя их после них» (Втор 10:14-15). Он также велит народу хранить себя в чистоте и святости, ибо он избран как особенный народ [Втор 7:6]. В другом месте Моисей убеждает его в том, что единственная причина, по которой Бог оберегает свой народ, - любовь Бога к нему (Втор 23:5).

Верующие единым духом подтверждают это: «Избрал нам наследие наше, красу Иакова, которого возлюбил» (Пс 46/47:5). К этой незаслуженной любви они относят все красоты, которыми одарил их Бог, - не только потому, что знают, что сами не могли бы приобрести их никакими заслугами, но и потому, что сам святой патриарх Иаков не был столь добродетелен, чтобы добиться для себя и своих потомков их высокого преимущества. С целью ещё сильнее поразить всякую гордыню Моисей часто упрекает евреев за то, что они ничуть не заслужили чести, оказанной им Богом, ибо они народ жестоковыйный и сварливый (Втор 9:6). Пророки неоднократно подчёркивают избранничество, чтобы пристыдить евреев за их нечестие: ведь из-за собственной неблагодарности те уронили своё достоинство.

А теперь пусть те, кто пытается приписать избрание, соделанное Богом, человеческой добродетели или добрым делам, ответят на такой вопрос: когда они видят, что Бог предпочёл один род всему остальному миру, и когда слышат из уст Бога, что не было ничего, что могло бы хоть на мгновение побудить Его любить больше всех прочих вот это маленькое немощное стадо, к тому же злобное и испорченное, - тогда будут ли они роптать на Бога за то, что Ему было угодно дать именно такой пример своей милости? Впрочем, их ропот и возражения не помешают Богу совершать своё дело. Бросая небу обиды, словно камни, они не поразят и не уничтожат его справедливость, но все камни падут на их головы.

Народ Израиля вспоминал о незаслуженном избрании, когда хотел возблагодарить Бога или с большей надеждой посмотреть в будущее. «Он, говорит пророк, сотворил нас, а не мы сотворили себя; мы - Его, Его народ и овцы паствы Его» (Пс 99/100:3). Отрицательное предложение здесь вовсе не лишнее - оно добавлено, чтобы исключить нас. Ведь мы должны не только в доступной нам мере понимать, что Бог - податель всех благ, каковые мы имеем в избытке, но и что Он сам побудил Себя дать их нам, так как не нашёл в нас ничего достойного такой чести. В другом месте пророк убеждает сынов Израилевых, что они должны искать прибежища в Божьей воле, провозглашая, что они - семя Авраамово, рабы Бога и сыны Иакова, Божьи избранные (Пс 104/105:6). Рассказав о непрестанных благодеяниях, которые они получали как плоды своего избрания, пророк заключает, что Бог так щедро дал их потому, что вспомнил о завете [Пс 104/105:42]. С этими словами перекликается песнь всей Церкви: «Они не мечом своим приобрели землю, и не мышца их спасла их, но Твоя десница и Твоя мышца и свет лица Твоего; ибо Ты благоволил к ним» (Пс 43/44:4). Нужно заметить, что упоминание о земле - это видимый знак (Кальвин использует слово «mereau» (в современном французском языкеотсутствует), значившее в его эпоху «знак», «символ». В старые времена так называли маленькуюоловянную или серебряную пластинку, которую верующие давали новообращённым и которую последниедолжны были показать, чтобы вступить в общину) тайного Божьего избрания, посредством которого они получили усыновление. Призыв, с которым Давид обращается к народу в другом месте, преследует ту же цель: «Блажен народ, у которого Господь есть Бог, - племя, которое Он избрал в наследие Себе» (Пс 32/33:12).

Самуил имеет в виду второе обстоятельство, когда говорит: «Господь же не оставит народа Своего ради великого имени Своего; ибо Господу угодно было избрать вас народом Своим» (1 Цар 12:22). Давид думает так же. Когда он видит, что его вера подвергается угрозе, он берётся за это же оружие, дабы сражаться за неё: «Блажен, кого Ты избрал и приблизил, чтоб он жил во дворах Твоих» (Пс 64/65:5). Поскольку избрание, ранее сокрытое в Боге, было подтверждено как первым, так и вторым избавлением евреев, а также другими благодеяниями, то слово «избрать» не раз употребляется по отношению к этим явным свидетельствам, которые тем не менее суть лишь следствия избрания. Так, у Исайи читаем: «Помилует Господь Иакова и снова возлюбит Израиля» (Ис 14:1). Провидя будущее, он говорит, что урожай, который Бог соберёт от остатка своего народа, как будто лишённого наследства, будет знаком того, что его избрание навсегда останется твёрдым и непреложным, хотя порой кажется, что оно отменено. Провозглашая в другом месте «Я избрал тебя и не отвергну тебя» (Ис 41:9), Бог возвеличивает постоянство своей отеческой любви и всяческих благодеяний, свидетельствующих о ней. Ещё яснее говорит Ангел у Захарии: «Снова изберёт Иерусалим» (Зах 2:12). То есть, сурово наказав народ, Бог словно отверг его, или, точнее, пленение прервало избранность народа; тем не менее оно нерушимо, хотя его внешние признаки проявляются не всегда.

 

6. Addendus est secundus gradus restrictior, vel in quo conspicua fuit Dei gratia magis specialis: quando ex eodem genere Abrahae alios repudiavit Deus, alios in Ecclesia fovendo, se inter filios retinere ostendit. Ismael parem initio gradum cum fratre Isaac adeptus erat: quia spirituale foedus in eo non minus obsignatum fuerat symbolo Circuncisionis. Exciditur ille: deinde Esau: postremo innumera multitudo et totus fere Israel. In Isaac vocatum fuit semen: eadem vocatio in Iacob duravit. Simile exemplum edidit Deus Saulem reprobando: quod etiam in Psalmo magnifice praedicatur, Repulit tribum Ioseph, et tribum Ephraim non elegit: sed elegit tribum Iuda [Psal. 78. g. 69]2. Quod aliquoties sacra historia repetit, quo melius in ista mutatione admirabile gratiae Dei arcanum pateat. Vitio suo et culpa, fateor, exciderunt ab adoptione Ismael, Esau, et similes: quia apposita erat conditio, ut fideliter colerent Dei foedus quod perfide violarunt. Fuit tamen hoc singulare Dei beneficium, quod eos reliquis Gentibus praeferre dignatus 377 fuerat: sicut dicitur in Psalmo, Non ita fecit aliis nationibus, nec iudicia sua manifestavit eis [Psal. 147.a d. 20]. Caeterum hic duos gradus notandos esse non temere dixi: quia iam in totius gentis electione ostendit Deus se in mera sua liberalitate nullis legibus astrictum: sed liberum esse, ut minime ab eo exigenda sit aequalis gratiae partitio: cuius inaequalitas ipsam vere esse gratuitam demonstrat. Ideo Malachias Israelis ingratitudinem amplificat, quod non tantum ex toto genere humano electi, sed etiam ex sacra domob in peculium segregati, perfide et impie Deum tam beneficum Patrem spernant. Nonne frater erat Esau Iacob? inquit. Atqui Iacob dilexi, Esau autem odio habui [Malach. 1. a. 2]1. Sumit enim Deus pro confesso, quum uterque esset progenitus ex sancto patre, et foederis successor, denique ramus ex sacra radice: iam filios Iacob non fuisse vulgariter obstrictos, qui in illam dignitatem asciti fuerant; sed quum reiecto Esau primogenito, pater eorum, qui natura erat inferior, haeres factus esset, bis ingratos coarguit, ac conqueritur duplici illo vinculo non fuisse retentos.

6. Adjoustons maintenant un second degré d’election, qui ne s’est pas estendu tant au large, afin que la grace speciale de Dieu y eust tant plus de lustre: c’est que Dieu en a repudié aucuns de la lignée d’Abraham: et d’icelle mesme il en a entretenu les autres en son Eglise, afin de monstrer qu’il les retenoit pour siens. Ismacl du commencement estoit egal à son frere Isaac, veu que l’alliance spirituelle avoit aussi bien esté seellée en son corps par le sacrement de Circoncision. Ismael est retranché, puis Esau, finalement une multitude infinie, et quasi toutes les dix lignées d’Israel. La semence a esté suscitée en Isaac (Gen. 21:12). La mesme vocation a duré en Jacob: Dieu a donné un semblable exemple en reprouvant Saul (1 Sam. 15:23; 16:1). Ce qui est bien magnifié aussi au Pseaumc, quand il est dit qu’il a debouté la lignée de Joseph, et n’a point esleu la lignée d’Ephraim: mais a esleu la lignée de Juda (Ps. 78:67, 68). Ce qui est plusieurs fois reiteré en l’histoire saincte, pour mieux donner à cognoistre en tel changement le secret admirable de la grace de Dieu. Je confesse qu’Ismael, Esau et leurs semblables sont decheus de leur adoption par leur propre vice et coulpe, veu qu’il y avoit condition apposée de garder de leur costé fidelement l’alliance de Dieu, laquelle ils ont desloyaument violée: toutesfois ç’a esté un benefice singulier de Dieu, en ce qu’il les a daigné preferer à tout le reste du monde: comme il est dit au Pseaume, Qu’il n’a pas ainsi fait à toutes nations et ne leur a point manifesté ses statuts (Ps. 147:20). Or je n’ay pas dit sans cause qu’il nous faut icy noter deux degrez: car desja en l’election de tout le peuple d’Israel, il n’est astreint à nulle loy quand il use de sa pure l’iberalité: tellement que de le vouloir obliger à en user egalement envers tous, c’est par trop usurper sur luy, veu qne l’inequalité demonstre quç sa bonté est vrayement gratuite. Parquoy Malachie voulant aggraver l’ingratitude d’Israel, leur reproche que non seulement ils ont esté esleus d’entre tout le genre humain, mais estans en la maison sacrée d’Abraham, encores ont-ils esté choisis à part: et cependant ont vilainement mesprisé Dieu qui leur estoit Pere si liberal. Esau, dit-il, n’estoit-il pas frere de Jacob? Or j’ay aymé Jacob, et ay hay Esau (Malach. 1:2, 3). Dieu prend là pour tout resolu, que comme ainsi soit que tous les deux freres fussent engendrez d’Isaac, et par consequent heritiers de l’alliance celeste, bref, rameaux de la saincte racine: en cela les enfans de Jacob luy estoyent desja obligez tant et plus, estans eslevez en telle dignité, mais puis qu’en rejettant Esau le premier nay, il avoit fait leur pere Jacob seul heritier, combien qu’il fust inferieur selon l’ordre de nature, il les condamne de double ingratitude, en se plelgnant qu’ils n’ont peu estre retenus en sa sujettion par ces deux liens.

6. Even of the posterity of Abraham some elected and others rejected by special grace.

We must add a second step of a more limited nature, or one in which the grace of God was displayed in a more special form, when of the same family of Abraham God rejected some, and by keeping others within his Church showed that he retained them among his sons. At first Ishmael had obtained the same rank with his brother Isaac, because the spiritual covenant was equally sealed in him by the symbol of circumcision. He is first cut off, then Esau, at last an innumerable multitude, almost the whole of Israel. In Isaac was the seed called. The same calling held good in the case of Jacob. God gave a similar example in the rejection of Saul. This is also celebrated in the psalm, “Moreover he refused the tabernacle of209Joseph, and chose not the tribe of Ephraim: but chose the tribe of Judah,” (Ps. 78:67, 68). This the sacred history sometimes repeats that the secret grace of God may be more admirably displayed in that change. I admit that it was by their own fault Ishmael, Esau, and others, fell from their adoption; for the condition annexed was, that they should faithfully keep the covenant of God, whereas they perfidiously violated it. The singular kindness of God consisted in this, that he had been pleased to prefer them to other nations; as it is said in the psalm, “He has not dealt so with any nation: and as for his judgments, they have not known them,” (Ps. 147:20). But I had good reason for saying that two steps are here to be observed;for in the election of the whole nation, God had already shown that in the exercise of his mere liberality he was under no law but was free, so that he was by no means to be restricted to an equal division of grace, its very inequality proving it to be gratuitous. Accordingly, Malachi enlarges on the ingratitude of Israel, in that being not only selected from the whole human race, but set peculiarly apart from a sacred household; they perfidiously and impiously spurn God their beneficent parent. “Was not Esau Jacob’s brother? saith the Lord: yet I loved Jacob, and I hated Esau,” (Mal. 1:2, 3). For God takes it for granted, that as both were the sons of a holy father, and successors of the covenant, in short, branches from a sacred root, the sons of Jacob were under no ordinary obligation for having been admitted to that dignity; but when by the rejection of Esau the first born, their progenitor though inferior in birth was made heir, he charges them with double ingratitude, in not being restrained by a double tie.

6. Daaraan moet de tweede trap toegevoegd worden, die wat meer ingeperkt is, of waarin Gods meer bijzondere genade te zien was: wanneer God uit hetzelfde geslacht van Abraham sommigen verworpen heeft, en anderen in zijn kerk gekoesterd heeft en daardoor getoond, dat Hij hen onder zijn kinderen hield. Ismaël had in den beginne een gelijke graad verkregen met zijn broeder Izak, omdat het geestelijk verbond in hem niet minder verzegeld was door het teken der belijdenis.Hij wordt verworpen; daarna Ezau; tenslotte een talloze menigte en bijna geheel Israël. In Izak werd het zaad geroepen; dezelfde roeping heeft voortgeduurd in Jakob. Een gelijk voorbeeld heeft God gegeven door Saul te verwerpen, wat in de Psalm (Ps. 78:67) heerlijk wordt verkondigd: "Hij verwierp de stem van Jozef, en de stam van Efraïm verkoos Hij niet; maar Hij verkoos de stam van Juda. "En de heilige geschiedenis herhaalt dat enige malen, opdat in die verandering de wonderbare geheimenis van Gods genade des te beter blijke. Door hun eigen fout en schuld, ik erken het, zijn Ismaël, Ezau en dergelijken afgevallen van de aanneming tot kinderen; want de voorwaarde was er bijgesteld, dat zij getrouw Gods verbond zouden houden, wat ze trouweloos geschonden hebben. Toch is dit een bijzondere weldaad Gods geweest, dat Hij zich verwaardigd had hen boven de andere volken te stellen. Gelijk gezegd wordt in de Psalm (Ps. 147:20) "Zo heeft Hij andere volken niet gedaan, en Hij heeft hun zijn oordelen niet geopenbaard. "Maar dat hier twee trappen opgemerkt moeten worden, heb ik niet zonder reden gezegd; want reeds in de verkiezing van het ganse volk heeft God getoond, dat Hij in zijn loutere milddadigheid door geen wetten gebonden is, maar vrij, zodat men geenszins van Hem een gelijke verdeling der genade mag eisen, welke ongelijke verdeling aantoont, dat zij waarlijk onverdiend is. Daarom vergroot Maleachi (Mal. Mal. 1:2) de ondankbaarheid van Israël, omdat ze, hoewel niet alleen uit het ganse menselijke geslacht uitverkoren, maar ook uit de heilig huis tot een eigendom afgezonderd, trouweloos en goddeloos God, hun zo weldadige Vader, verachten. "Was niet Ezau Jakobs broeder?"zegt Hij, "nochtans heb Ik Jakob liefgehad, en Ezau heb Ik gehaat, "Want God stelt als ontwijfelbaar dat, daar beiden geboren waren uit een heilige vader, en opvolgers van het verbond waren, en ook takken uit een heilige wortel, reeds de kinderen van Jakob niet weinig verplicht waren, dewijl zij tot die waardigheid waren aangenomen: maar daar, na de verwerping van Ezau, de eerstgeborene, hun vader, die van nature de minste was, erfgenaam was geworden, bestraft Hij hen als dubbel ondankbare, en klaagt, dat zij door die dubbele band niet binnen de perken gehouden zijn.

6. Die zweite Stufe: Erwählung und Verwerfung einzelner aus Israel

Wir müssen nun weiter zu einer zweiten, enger umgrenzten Stufe der Erwählung kommen, in der nun die mehr besondere Gnade Gottes sichtbar wird: Gott hat nämlich aus dem gleichen Geschlecht Abrahams die einen verworfen, die anderen aber in seiner Kirche belassen und dadurch gezeigt, daß er sie unter seinen Kindern erhalten hat. So hatte Ismael im Anfang die gleiche Stufe wie auch sein Bruder Isaak erlangt; denn durch das Merkzeichen (symbolum) der Beschneidung 621 war in ihm der geistliche Bund nicht minder versiegelt als in seinem Bruder. Trotzdem wird er verstoßen; nach ihm dann auch Esau, und schließlich eine unzählbare Schar und fast ganz Israel: „In Isaak“ wurde (dem Abraham) „der Same“ berufen (Gen. 21,12) - und die gleiche Berufung dauerte bei Jakob an. Ein gleiches Beispiel hat Gott mit der Verwerfung des Saul gegeben; das wird auch in einem Psalm herrlich gerühmt: „Und er verwarf den Stamm Josephs und erwählte nicht den Stamm Ephraim, sondern erwählte den Stamm Juda ...“ (Ps. 78,67f.; nicht ganz Luthertext). Die heilige Geschichte wiederholt das mehrfach, damit in diesem Wechsel das wunderbare Geheimnis der Gnade Gottes desto besser offenbar werde. Ich gebe zu: Ismael, Esau und ihresgleichen fielen durch ihr eigenes Vergehen und ihre eigene Schuld aus der Annahme in die Kindschaft heraus; denn da ist ja die Bedingung zugesetzt, nach der sie Gottes Bund treulich halten sollten; und sie haben diesen Bund tatsächlich treulos verletzt! Aber trotzdem war es doch eine besondere Wohltat Gottes, daß er sich herbeigelassen hatte, sie den anderen Völkern vorzuziehen, wie es auch in einem Psalm heißt: „So tut er keinen Heiden, noch läßt er sie wissen seine Rechte!“ (Ps. 147,20). Ich habe aber hier nicht ohne Bedacht gesagt, man müsse dabei zwei Stufen beachten. Gott zeigt nämlich bereits durch die Erwählung des ganzen Volkes, daß er in seiner reinen Freundlichkeit an keinerlei Gesetze gebunden, sondern frei ist, so daß man also von ihm keineswegs eine gleichmäßige Verteilung seiner Gnade verlangen kann; gerade die Ungleichheit dieser Verteilung zeigt, daß es sich hier wahrhaftig um eine Gnadentat handelt. Deshalb macht Maleachi Israels Undank so groß, weil es nicht bloß aus dem ganzen Menschengeschlecht auserwählt, sondern auch noch aus dem heiligen Hause (Abrahams) ausgesondert war, und doch Gott, seinen so wohltätigen Vater, treulos und unfromm verachtete. „Ist nicht Esau Jakobs Bruder?“, sagt er, „Und doch habe ich Jakob lieb und hasse Esau ...“ (Mal. 1,2f.). Gott nimmt hier als zugestanden an, daß schon dadurch, daß beide einem heiligen Vater entstammten, beide Erbgenossen des Bundes und endlich Zweige aus der geheiligten Wurzel waren, die Kinder Jakobs nicht wenig verpflichtet waren, weil Gott sie ja zu solcher Würde angenommen hatte. Da nun aber ihr Vater Jakob, der der Natur nach der Geringere war, unter Verwerfung des Erstgeborenen, des Esau, zum Erben gemacht worden war, so beschuldigt er sie doppelter Undankbarkeit und beklagt sich, daß sie sich auch durch dies doppelte Band nicht haben halten lassen!

6. Рассмотрим теперь вторую степень избранности, которая не распространилась вширь, дабы ещё большим великолепием сияла особая благодать Бога. Бог отверг некоторых из рода Авраамова; других из этого же рода Он удержал в своей Церкви, чтобы показать, что Он считает их своими. Вначале Измаил был равен своему брату Исааку, ибо духовный союз был запечатлён на его теле таинством обрезания. Но Измаил был отвергнут, а затем Исав, и наконец бесчисленное множество людей - почти все десять колен Израилевых. Семя возродилось в Исааке. То же призвание длилось в Иакове. Бог дал похожий пример, отвергнув Саула. Всё это также прославлено в псалме, где говорится, что Бог «отверг шатёр Иосифов и колена Ефремова не избрал, а избрал колено Иудино» (Пс 77/78:67-68). В священной истории такая ситуация возникает не раз, дабы через эти перемены мы лучше узнали чудесную тайну милости Божьей.

Я признаю, что Измаил, Исав и подобные им отпали от усыновления из-за собственных пороков и по собственной вине. Им было поставлено условие - верно хранить союз с Богом, которое они вероломно нарушили. В то же время это было особенное Божье благодеяние - предпочесть их всем прочим в мире, как сказано в псалме. Ведь Бог не поступил так с другими народами и даже не возвестил им своих уставов (Пс 147:8-9).

Я не случайно сказал, что здесь следует различать две степени. Поскольку при избрании всего народа никакой закон не принуждал Бога, Он действовал исключительно по собственной щедрости. Так что обязывать Его раздавать всем поровну означает узурпацию Божьей власти, ибо само неравенство доказывает, что его доброта не заслуживается. Поэтому Малахия, желая подчеркнуть неблагодарность Израиля, восклицает, что он не только был избран из всего человеческого рода, но пребывал в священном доме Авраамовом, то есть был отделён от всех остальных, и однако гнусно презрел Бога, который был таким щедрым Отцом. «Не брат ли Исав Иакову? говорит Господь; и однако же Я возлюбил Иакова, а Исава возненавидел» (Мал 1:2-3). Бог полагает совершенно очевидным, что, как бы то ни было, оба брата произошли от Исаака, и, следовательно, они наследники небесного союза, ветви от святого корня. Дети Иакова, возведённые в такое достоинство, тем более обязаны Богу. И поскольку, отвергнув Исава, первенца, Он сделал их отца, Иакова, единственным наследником, хотя тот был ниже по природной иерархии, пророк осуждает народ за двойную неблагодарность и скорбит, что он не удержался этими двумя узами в повиновении Богу.

 

7. Quanquam satis iam liquet Deum occulto consilio libere quos vult eligere, aliis reiectis, nondum tamen nisi dimidia ex parte exposita est gratuita eius electio, donec ad singulas personas ventum fuerit, quibus Deus non modo salutem offert, sed ita assignat, ut suspensa vel dubia non sit effectus certitudo. Hi in semine illo unico censentur cuius meminit Paulus2; nam etsi adoptio in manu Abrahae fuit depositac, quia tamen multi ex posteris quasi putrida membra resecti sunt: ut efficax et vere stabilis sit electio, necesse est ascendere ad caput in quo electos suos caelestis Pater inter se colligavit, et sibi insolubili nexu devinxit. Ita in adoptione generis Abrahae enituit quidem liberalis Dei favor, quem aliis negavit; in Christi tamen membris longe praestantior eminet vis gratiae: quia capiti suo insiti nunquam a salute excidunt. Scite itaque Paulus ex Malachiae loco quem nuper citavi3 ratiocinatur, ubi Deus, interposito vitae aeternae pacto, populum quempiam ad se invitat, specialem electionis modum in parte subesse, ut non omnes promiscua gratia efficaciter eligat. Quod dicitur, Iacob dilexi4, pertinet ad totam sobolem Patriarchae, quam Propheta illic opponit posteris Esau. Hoc tamen non obstat quominus in persona unius hominis specimen electionis propositum nobis fuerit, quae 378 effluere non potest quin ad metam suam perveniat. Hosa Paulus vocari reliquias non frustra observat1: quia experientia ostendit ex magna multitudine plerosque dilabi et evanescere, ut saepius maneat exigua tantum portio. Quod autem generalis electio populi non semper firma et rata sit, in promptu se offert ratio: quia cum quibus paciscitur Deus, non protinus eos donat spiritu regenerationis, cuius virtute usque in finem in foedere perseverent: sed externa mutatio absque interiori gratiae efficacia, quae ad eos retinendos valida esset, medium quiddam est inter abiectionem humani generis, et electionem exigui piorum numeri. Haereditas Dei vocatus est totus populus Israel2, ex quo tamen multi fuerunt extranei: sed quia non de nihilo pepigerat Deus se patrem et redemptorem illius fore, gratuitum suum favorem potius respicit quam perfidam multorum defectionem: per quos etiam non abolita fuit illius veritas; quia ubi sibi residuum aliquid servavit, vocationem eius apparuit esse absque poenitentia3. Nam quod sibi Deus Ecclesiam subinde ex filiis Abrahae potius quam ex profanis gentibus collegit, rationem habuit foederis sui: quod ab ipsa multitudine violatum ad paucos restrinxit, ne prorsus intercideret. Denique communis illa adoptio seminis Abrahae, visibilis quaedam imago fuit maioris beneficii quo Deus aliquos ex multis dignatus estb. Haec ratio est cur tam sedulo discernat Paulus filios Abrahae secundum carnem a spiritualibus, qui exemplo Isaac vocati sunt4: non quod simpliciter esse Abrahae filium res fuerit inanis et infructuosa (quod non sine foederis contumelia dicereturc) sed quia immutabile Dei consilium, quo sibi praedestinavit quos voluit, efficax demum per se his solis posterioribus in salutem fuit. Donec autem productis Scripturae locis quid sentiendum sit liqueat, ne in utranvis partem sibi praeiudicium afferant lectores moneo. || Quod ergo Scriptura clare ostendit, dicimusd aeterno ete immutabili consilio Deumf semel constituisse quos olim semel assumere velletg in salutem, quos rursum exitio devovereh; || hoc consilium quoad electos in gratuita eius misericordia fundatum esse asserimus, nullo humanae 379 dignitatis respectu; quos vero damnationi addicit, hisa || iusto quidem et irreprehensibili, sed incomprehensibili ipsius iudicio, vitae aditum praecludi. Iam vero in electis vocationem statuimus, electionis testimoniumb. Iustificationem deinde, alterum eius manifestandae symbolum, donec ad gloriam in qua eius complementum extat pervenitur. Quemadmodum autem vocatione et iustificatione electos suos Dominus signat, ita reprobos vel a notitia sui nominisc, vel a Spiritus sui sanctificatione excludendo, quale maneat eos iudicium istis veluti notis aperit. Multa hic praeteribo figmenta, quae ad evertendam praedestinationem commenti sunt stulti homines. Non enim refutatione indigent, quae simulac proferuntur, suam ipsa falsitatem abunde redarguunt. In iis tantum immorabor vel de quibus inter doctos disceptatur, vel quae difficultatem simplicibus adferre possint, vel quae speciose ad suggillandam Dei iustitiam praetendit impietas.

7. Combien que nous ayons desja assez liquidé, que Dieu eslit en son conseil secret ceux que bon luy semble, en rejettant les autres, toutesfois son election gratuite n’a encore esté exposée qu’à demy, jusques à ce que nous venions aux personnes singulieres, ausquelles Dieu non seulement offre salut, mais aussi leur en assigne telle certitude, que l’effect n’en peut estre en suspens ny en doute. Ceux-ci sont reputez sous la semence unique de laquelle sainct Paul fait mention (Rom. 9:8; Gal. 3:16, 19, 20). Car combien que l’adoption ait esté commise à Abraham comme en depost, tant pour luy que pour sa lignée, toutesfois pource que plusieurs de ses successeurs ont esté retrenchez comme membres pourris: pour avoir la pleine fermeté et efficace de l’election, il est requis de monter au chef, par lequel le Pere celeste a conjoinct ses esleus à soy, et les a aussi alliez ensemble d’un nœud indissoluble. Par ainsi en l’adoption de la lignée d’Abraham, la faveur liberale de Dieu qu’il a deniée à tous autres, est bien apparue: mais la grace qui est faite aux membres de Jesus Christ, a bien autre preeminence de dignité: pource qu’estans unis avec leur chef: ils ne sont jamais retranchez de leur salut. Sainct Paul donc argue prudemment par le lieu de Malachie n’agueres allegué, que Dieu en conviant quelque peuple à soy, et en luy faisant promesse de la vie eternelle: a encore une façon plus speciale d’eslire une partie d’iceluy: en sorte que tous ne sont point esleus effectuellement d’une grace egale. Ce qui est dit, J’ay aymé Jacob, appartient à toute la posterité du sainct patriarche, laquelle Malachie oppose aux enfans et successeurs d’Esau: mais cela n’empesche point que Dieu en la personne d’un homme ne nous ait proposé un miroir de l’election, qui ne peut escouler qu’elle ne parvienne à son plein effect. Sainct Paul non sans cause note (Rom. 11:5), que tels qui appartiennent au corps de Jesus Christ, sont nommez reliques, veu que l’experience monstre que de la grande multitude qui s’intitule l’Eglise, plusieurs s’escartent et s’esvanouissent, tellement qu’il n’y en demeure qu’une petite portion. Si on demande pourquoy l’election generale du peuple n’est pas tousjours ferme ny effectuelle: la raison est claire, c’est que Dieu ne donne point l’esprit de regeneration à tous ceux ausquels il offre sa parolle pour s’allier avec eux. Ainsi combien qu’ils soyent conviez exterieurement, ils n’ont point la vertu de perseverer jusques à la fin. Ainsi telle vocation externe sans l’efficace secrete du sainct Esprit, est comme une grace moyenne entre la rejection du genre humain et l’election des fideles, qui vrayement sont enfans de Dieu. Tout le peuple d’Israel a esté appelé l’heritage de Dieu: et toutesfois il y en a eu beaucoup d’estranges: mais pource que Dieu n’avoit point promis frustratoirement de leur estre pere et redempteur, il a plustost eu esgard en leur donnant ce tiltre, à sa faveur gratuite, qu’à la vilaine desloyauté des apostats qui se revoltent, par lesquels aussi sa verité n’a pas esté abolie: car en se gardant quelque residu, il est apparu que sa vocation estoit sans repentance: car en ce qu’il a tousjours ramassé son Eglise des enfans d’Abraham, plustost que des nations profanes, il a eu esgard à son alliance. Et combien qu’il l’ait restraint à peu de gens, pource que la plus grande part à cause de son incredulité n’en estoit point capable, tant y a prouveu qu’elle ne defaillist point. Bref l’adoption commune de la lignée d’Abraham a esté comme une image visible d’un plus grand bien et plus excellent, qui a esté propre et particulier aux vrais esleus. C’est la raison pour laquelle sainct Paul discerne tant soigneusement les enfans d’Abraham selon la chair, d’avec les spirituels qui ont esté appelez à l’exemple d’Isaac (Rom. 9:7, 8). Non pas que c’ait esté simplement une chose vaine et inutile d’estre enfans d’Abraham (ce qui ne se peut dire sans faire injure à l’alliance de salut, de laquelle ils estoyent heritiers quant à la promesse) mais pource que le conseil immuable de Dieu, par lequel il predestine ceux que bon luy semble, a desployé sa vertu pour le salut de ceux qui sont nommez spirituels. Or je prie et exhorte les lecteurs de ne se point preoccuper d’une opinion ou d’autre, jusques à ce qu’ayant ouy les tesmoignages de l’Escriture que je produyray, ils cognoissent ce qu’ils en devront tenir. Nous disons donc, comme l’Escriture le monstre evidemment, que Dieu a une fois decreté par son conseil eternel et immuable, lesquels il vouloit prendre à salut, et lesquels il vouloit devouer à perdition. Nous disons que ce conseil, quand aux esleus, est fondé en sa misericorde sans aucun regard de dignité humaine. Aucontraire, que l’entrée de vie est forclose à tous ceux qu’il veut livrer en damnation: et que cela se fait par son jugement occulte et incomprehensible, combien qu’il soit juste et equitable. Davantage, nous enseignons que la vocation des esleus estcommeune monstre et tesmoignage de leur election. Pareillement, que leur justification en est une autre marque et enseigne, jusques à ce qu’ils viennent en la gloire en laquelle gist l’accomplissement d’icelle. Or comme le Seigneur marque ceux qu’il a esleus, en les appelant et justifiant: aussi aucontraire, en privant les reprouvez de la cognoissance de sa parolle, ou de la sanctification de son Esprit, il demonstre par tel signe quelle sera leur fin, et quel jugement leur est prepaié. Je laisseray icy beaucoup de resveries que plusieurs fols ont forgés pour renverser la predestination: je m’arresteray seulement à considerer les raisons lesquelles ont lieu entre gens savans, ou peuvent engendrer quelque scrupule entre les simples: ou bien ont quelque apparence pour faire à croire que Dieu n’est point juste, s’il est ainsi que nous tenons.

7. The Apostle shows that the same thing has been done in regard to individuals under the Christian dispensation.

Although it is now sufficiently plain that God by his secret counsel chooses whom he will while he rejects others, his gratuitous election has only been partially explained until we come to the case of single individuals, to whom God not only offers salvation, but so assigns it, that the certainty of the result remains not dubious or suspended.1 These are considered as belonging to that one seed of which Paul makes mention (Rom. 9:8; Gal. 3:16, &c). For although adoption was deposited in the hand of Abraham, yet as many of his posterity were cut off as rotten members, in order that election may stand and be effectual, it is necessary to ascend to the head in whom the heavenly Father has connected his elect with each other, and bound them to himself by an indissoluble tie. Thus in the adoption of the family of Abraham,God gave them a liberal display of favor which he has denied to others; but in the members of Christ there is a far more excellent display of grace, because those ingrafted into him as their head never fail to obtain salvation.210Hence Paul skillfully argues from the passage of Malachi which I quoted (Rom. 9:13; Mal. 1:2), that when God, after making a covenant of eternal life, invites any people to himself, a special mode of election is in part understood, so that he does not with promiscuous grace effectually elect all of them. The words, “Jacob have I loved,” refer to the whole progeny of the patriarch, which the prophet there opposes to the posterity of Esau. But there is nothing in this repugnant to the fact, that in the person of one man is set before us a specimen of election, which cannot fail of accomplishing its object. It is not without cause Paul observes, that these are called a remnant (Rom. 9:27; 11:5); because experience shows that of the general body many fall away and are lost, so that often a small portion only remains. The reason why the general election of the people is not always firmly ratified, readily presents itself—viz. that on those with whom God makes the covenant, he does not immediately bestow the Spirit of regeneration, by whose power they persevere in the covenant even to the end. The external invitation, without the internal efficacy of grace which would have the effect of retaining them, holds a kind of middle place between the rejection of the human race and the election of a small number of believers. The whole people of Israel are called the Lord’s inheritance, and yet there were many foreigners among them. Still, because the covenant which God had made to be their Father and Redeemer was not altogether null, he has respect to that free favor rather than to the perfidious defection of many; even by them his truth was not abolished, since by preserving some residue to himself, it appeared that his calling was without repentance. When God ever and anon gathered his Church from among the sons of Abraham rather than from profane nations, he had respect to his covenant, which, when violated by the great body, he restricted to a few, that it might not entirely fail. In short, that common adoption of the seed of Abraham was a kind of visible image of a greater benefit which God deigned to bestow on some out of many. This is the reason why Paul so carefully distinguishes between the sons of Abraham according to the flesh and the spiritual sons who are called after the example of Isaac. Not that simply to be a son of Abraham was a vain or useless privilege (this could not be said without insult to the covenant), but that the immutable counsel of God, by which he predestinated to himself whomsoever he would, was alone effectual for their salvation. But until the proper view is made clear by the production of passages of Scripture, I advise my readers not to prejudge the question. We say,then, that Scripture clearly proves this much, that God by his eternal and immutable counsel determined once for all those whom it was his pleasure one day to admit to salvation, and those whom, on the other hand, it was his pleasure to doom to destruction. We maintain that this counsel, as regards the elect, is founded on his free mercy, without any respect to human worth, while those whom he dooms to destruction are excluded from211access to life by a just and blameless, but at the same time incomprehensible judgment. In regard to the elect, we regard calling as the evidence of election, and justification as another symbol of its manifestation, until it is fully accomplished by the attainment of glory. But as the Lord seals his elect by calling and justification, so by excluding the reprobate either from the knowledge of his name or the sanctification of his Spirit, he by these marks in a manner discloses the judgment which awaits them. I will here omit many of the fictions which foolish men have devised to overthrow predestination. There is no need of refuting objections which the moment they are produced abundantly betray their hollowness. I will dwell only on those points which either form the subject of dispute among the learned, or may occasion any difficulty to the simple, or may be employed by impiety as specious pretexts for assailing the justice of God.

7. Hoewel reeds voldoende duidelijk is, dat God door zijn verborgen raad vrij verkiest, wie Hij wil, met verwerping van anderen, is toch zijn genadige verkiezing slechts voor de helft uiteengezet, totdat men komt tot de afzonderlijke personen, aan wie God niet alleen de zaligheid aanbiedt, maar ook zo toewijst, dat de zekerheid van de uitwerking niet onzeker of twijfelachtig is. Dezen worden gerekend in dat enige zaad, waarvan Paulus spreekt (Rom. 9:8, Gal.3:16,19,20) Want ofschoon de aanneming tot kinderen in de hand van Abraham geplaatst was, is het toch, omdat vele van zijn nakomelingen als verrotte ledematen afgesneden zijn, opdat de verkiezing doeltreffend en waarlijk bestendig zij, nodig op te klimmen tot het Hoofd, in wie de hemelse Vader zijn uitverkorenen met elkander verenigd en door een onlosmakelijke band met zich verbonden heeft. Zo heeft wel in de aanneming van Abrahams geslacht de milddadige gunst geschitterd, die Hij anderen ontzegd heeft;maar in Christus' leden blinkt de kracht van zijn genade veel voortreffelijker, omdat ze, in hun Hoofd ingelijfd, nooit van de zaligheid afvallen.Verstandig beredeneert dus Paulus uit de plaats van Maleachi, die ik zoëven aanhaalde, dat wanneer God door het tussenstellen van het verbond der eeuwigen levens, een bepaald volk tot zich nodigt, in een deel daarvan nog een bijzondere wijze van verkiezing plaats heeft, zodat Hij niet alleen door een genade zonder onderscheid krachtdadig verkiest. Wat daar gezegd wordt: "Jakob heb ik liefgehad", heeft betrekking op het ganse nakroost van de aartsvader, hetwelk de profeet daar stelt tegenover de nakomelingen van Ezau. Maar toch verhindert dat niet, dat in de persoon van één mens ons een bewijs der verkiezing is voorgesteld, die niet kan verdwijnen zonder haar einddoel te bereiken. Niet zonder reden merkt Paulus op (Rom. 11:5) dat dezen een overblijfsel genoemd worden; want de ervaring toont, dat uit een grote menigte de meesten vergaan en verdwijnen, zodat meermalen slechts een gering deel overblijft. En dat de algemene verkiezing van een volk niet altijd vast en bekrachtigd is, daarvan ligt de reden voor de hand, namelijk deze, dat God niet terstond hem, met wie Hij zijn verbond sluit, begiftigd met de Geest der wedergeboorte, door wiens kracht zij ten einde toe in het verbond zouden kunnen volharden; maar de uitwendige verandering zonder de innerlijke werking der genade, die krachtig zou zijn om hen bij het verbond te houden, is iets dat in het midden ligt tussen de verwerping van het menselijk geslacht en de verkiezing van een gering getal vromen. Het gehele volk Israël werd het erfdeel Gods genoemd, hoewel toch velen daarvan buitenstaanders waren; maar omdat God niet voor niets was overeengekomen, dat Hij de Vader en Verlosser van het volk zou zijn, zag Hij meer op zijn genadige gunst dan op de trouweloze afval van velen, door wie ook zijn waarheid niet vernietigd was. Want daar Hij zich een overblijfsel bewaard heeft, bleek, dat zijn roeping zonder berouw is. Want dat Hij zich liever uit de kinderen van Abraham allengs een kerk heeft verzameld dan uit de onheilige volken, daarin heeft Hij rekening gehouden met zijn verbond, hetwelk Hij, daar het door de menigte zelf geschonden was, tot weinigen beperkt heeft, opdat het niet geheel zou ondergaan. Kortom, die algemene aanneming van Abrahams zaad was als een zichtbaar beeld van de grotere weldaad, welke God sommigen uit velen heeft waardig gekeurd. Dit is de reden, waarom Paulus zo naarstig onderscheidt tussen de kinderen Abrahams naar het vlees en de geestelijke kinderen, die naar het voorbeeld van Izak geroepen zijn; niet omdat eenvoudigweg een kind van Abraham te zijn een ijdele en onvruchtbare zaak was (wat niet gezegd zou kunnen worden, zonder dat men het verbond smaadde), maar omdat de onveranderlijke raad Gods, waardoor Hij zich gepredestineerd heeft hen, die Hij wilde, op zichzelf eerst voor deze nakomelingen alleen krachtig was tot zaligheid. Maar ik vermaan de lezers, dat zij geen vooroordeel opvatten in de ene of de andere richting, alvorens uit de plaatsen der Schrift, die ik bij zal brengen, duidelijk is, welke opvatting men hebben moet. Wij zeggen dus, wat de Schrift duidelijk aantoont, dat God door een eeuwige en onveranderlijke raad eenmaal vastgesteld heeft, welke mensen Hij eenmaal tot zaligheid wilde aannemen, en welke aan de andere kant aan het verderf prijsgeven. Wij beweren, dat deze raad, wat betreft de uitverkorenen, gegrond is in zijn onverdiende barmhartigheid, zonder enig aanzien der menselijke waardigheid; en dat voor hen, die Hij aan de verdoemenis overgeeft, door zijn wel rechtvaardig en onberispelijk, maar toch onbegrijpelijk oordeel de toegang tot het leven gesloten wordt. Verder stellen wij vast, dat bij de uitverkorenen de roeping een getuigenis is van hun verkiezing. Dat verder de rechtvaardigmaking een tweede teken is, waardoor zij hun geopenbaard wordt, totdat men komt tot de heerlijkheid, waarin haar vervulling gelegen is. En evenals de Here zijn uitverkorenen tekent door de roeping en de rechtvaardigmaking, zo maakt Hij ook aan de verworpenen, door hen uit te sluiten van de kennis zijns naams of van de heiligmaking zijns Geestes, als door tekenen bekend, welk oordeel hun te wachten staat. Ik zal hier veel verzinsels voorbijgaan, die dwaze mensen verzonnen hebben om de predestinatie omver te werpen. Want ze hebben geen weerlegging nodig, daar ze, zodra als ze te voorschijn gebracht worden, zelf hun valsheid overvloedig bewijzen. Ik zal me slechts bezighouden met die tegenwerpingen, over welke onder de geleerden gestreden wordt, of die aan eenvoudigen moeilijkheid kunnen opleveren, of die met schone schijn door goddelozen worden ingebracht om Gods rechtvaardigheid te lasteren.

7. Die Erwählung einzelner als wirksame Erwählung

Hiermit ist nun zwar bereits vollauf klar geworden, daß Gott nach seinem verborgenen Ratschluß frei erwählt, welche er will, und daß er die anderen verwirft. Trotzdem ist seine gnädige Erwählung damit erst zur Hälfte deutlich gemacht, ehe wir zu den einzelnen Personen kommen, denen Gott das Heil nicht bloß anbietet, sondern derart versiegelt, daß die Gewißheit seiner Wirkung nicht mehr in der Schwebe oder im Ungewissen bleibt. Diese werden zu dem einigen Samen gerechnet, den Paulus erwähnt (Röm. 9,8; Gal. 3,16ff.). Denn die Annahme in die Kindschaft wurde allerdings in Abrahams Hand gelegt; aber von seinen Nachfahren sind viele gleichsam als faule Glieder abgeschnitten worden: soll also die Erwählung wirksam werden, so müssen wir zu dem Haupte emporsteigen, in welchem der himmlische Vater seine Auserwählten unter sich vereint und durch ein unauflösliches Band an sich selber gebunden hat! So ist zwar in der Erwählung des Geschlechts Abrahams Gottes freie Gunst, die er anderen verwehrte, hervorgetreten; aber in den Gliedern Christi leuchtet die Kraft seiner Gnade noch weit glänzender hervor; denn weil sie in ihr Haupt eingefügt sind, deshalb fallen sie nie und nimmer aus dem Heil heraus. Deshalb zieht Paulus aus der oben angeführten Stelle bei Maleachi die Folgerung: wenn Gott den Bund des ewigen Lebens mit einem Volke aufrichtet und es zu sich einlädt, so wirkt sich an einem Teil dieses Volkes noch eine besondere Art von Erwählung aus, so daß er also nicht alle in unterschiedsloser 622 Gnade wirksam erwählt. Wenn es heißt: „Jakob habe ich geliebt“ (Mal. 1,2), so bezieht sich das auf die gesamte Nachkommenschaft des Erzvaters, die der Prophet hier in einen Gegensatz zu den Nachkommen Esaus stellt. Das hindert aber nicht, daß uns in der Person eines Menschen ein Beispiel der Erwählung vor Augen gestellt ist, die nicht vergehen kann, sondern zu ihrem Ziel kommt! Paulus bemerkt nun nicht umsonst, daß solche Menschen als „die übrigen“ bezeichnet werden; denn die Erfahrung zeigt, daß aus der großen Menge die meisten zu Fall kommen und vergehen, so daß also öfters nur ein kleiner Teil übrigbleibt. Die Ursache dafür, daß die allgemeine Erwählung eines Volkes nicht immer fest und wirksam ist, liegt auf der Hand: wenn Gott mit Menschen einen Bund macht, so schenkt er ihnen nicht gleich den Geist der Wiedergeburt, in dessen Kraft sie bis ans Ende in solchem Bunde beharren können; nein, diese äußere Veränderung ohne die innere Wirksamkeit der Gnade, die stark genug wäre, um sie zu erhalten, ist gewissermaßen ein Mittelding zwischen der (allgemeinen) Verwerfung des Menschengeschlechts und der Erwählung einer geringen Zahl von Frommen. So wird das ganze Volk Israel als Gottes Erbe bezeichnet (Deut. 32,9; 1. Kön. 8,51; Ps. 28,9; 33,12); trotzdem sind viele aus diesem Volke tatsächlich Draußenstehende. Aber Gottes Zusage, er werde dieses Volkes Vater und Erlöser sein, war doch nicht umsonst, und deshalb schaute er mehr seine gnädige Gunst an, als den treulosen Abfall vieler; durch diese war auch seine Wahrheit nicht abgetan: denn, wo er sich einen Rest bewahrte, da zeigte er, daß ihn seine Berufung nicht gereute! Wenn sich Gott nämlich seine Kirche immer wieder eher aus den Kindern Abahams, als aus den unheiligen Völkern sammelte, so nahm er dabei auf seinen Bund Bedacht: als dieser gerade von der großen Menge verletzt war, da beschränkte er ihn auf wenige, damit er nicht gänzlich dahinfalle! Kurz, diese allgemeine Annahme des Samens Abrahams in die Kindschaft war gewissermaßen ein sichtbares Abbild jener größeren Wohltat, deren Gott einige aus vielen gewürdigt hat. Das ist der Grund, weshalb Paulus so gründlich zwischen dem Samen Abrahams nach dem Fleisch - und dem geistlichen Samen unterscheidet, der nach dem Vorbild des Isaak berufen ist. Nicht, als ob es eine eitle, fruchtlose Sache gewesen wäre, einfach ein Kind Abrahams zu sein - das könnte man nicht aussprechen, ohne damit den Bund verächtlich zu machen! Nein, Gottes unwandelbarer Ratschluß, kraft dessen er sich die vorbestimmt hat, welche er wollte, wurde eben an sich nur in diesen Nachkommen zum Heil wirksam! Bevor sich also aus den Schriftstellen, die ich anführen werde, klar ergibt, was wir hierüber zu denken haben, möchte ich die Leser ermahnen, sich nicht nach irgendeiner Seite hin ein Vorurteil zu bilden.

Zusammenfassende Überschau der Erwählungslehre

Was demnach die Schrift klar zeigt, das sagen wir auch: Gott hat in seinem ewigen und unwandelbaren Ratschluß einmal festgestellt, welche er einst zum Heil annehmen und welche er andererseits dem Verderben anheimgeben will. Dieser Ratschluß ist, das behaupten wir, hinsichtlich der Erwählten auf Gottes unverdientes Erbarmen begründet, ohne jede Rücksicht auf menschliche Würdigkeit. Den Menschen aber, die er der Verdammnis überantwortet, denen schließt er nach seinem zwar gerechten und unwiderruflichen, aber unbegreiflichen Gericht den Zugang zum Leben zu! Was die Auserwählten betrifft, so halten wir dann aber weiter dafür, daß die Berufung das Zeugnis der Erwählung ist. Ein zweites Merkzeichen zur Bekräftigung der Erwählung ist dann die Rechtfertigung - bis wir endlich zu der Herrlichkeit gelangen, in der die Erfüllung der Erwählung besteht. Wie aber der Herr seine Auserwählten durch die Berufung und Rechtfertigung kenntlich macht, so gibt er den Verworfenen durch ihren Ausschluß von der Erkenntnis seines Namens und der Heiligung seines Geistes wie durch Zeichen bekannt, was für ein Gericht ihrer wartet, viele Phantasiegebilde, die sich 623 törichte Menschen ersonnen haben, um die Vorbestimmung umzustoßen, werde ich hier übergehen. Denn sie bedürfen keiner Widerlegung, weil sie, gleich wenn sie vorgebracht werden, selbst ihre Unwahrheit vollauf beweisen. Ich werde mich nur bei solchen aufhalten, die entweder unter den Gelehrten Gegenstand eines Streites sind, oder die den Einfältigen Schwierigkeiten machen könnten, oder die die Gottlosigkeit in falschem Schein zum Deckmantel nimmt, um Gottes Gerechtigkeit zu verunglimpfen.

7. Хотя мы уже разъяснили, что Бог согласно своему тайному замыслу избирает тех, кого Ему угодно избрать, отвергая остальных, это не заслуживаемое избрание мы истолковали лишь отчасти. Теперь мы перейдём к избранию отдельных людей, которым Бог не только даёт спасение, но и вселяет в них такую уверенность в нём, что они никогда не сомневаются в своём предназначении (Кальвин настаивает на уверенности а спасении, которая присуща членам Тела Христова. Об этом он говорит, например, в «Комментариях к Первому посланию к Коринфянам»: «Поскольку христианин призван в общение с Христом, то, когда встаёт вопрос об уверенности в спасении, он должен думать о себе не иначе как о члене Иисуса Христа, а обо всех его благах как о своих. Он вне всякого сомнения проникнется упованием на благой исход, ... когда ощутит себя членом Того, кто пребывает вне опасности падения»). Они происходят от одного семени, о котором упоминает св. Павел [Рим 9:7-8; Гал 3:16 сл.]. Усыновление как залог было дано Аврааму и роду его, но поскольку многие из его потомков были отрезаны как гниющие члены, то для полной и действенной уверенности в избрании нужно подняться к Главе, через которого Небесный Отец соединил с Собою своих избранных, равно как связал их неразрывной связью друг с другом. Усыновлением рода Авраамова была явлена щедрая милость (faveur) Бога, в которой Он отказал другим. Но благодать (grace), данная членам Тела Христова, превосходит её по чести (dignite), ибо, соединённые со своим Главой, верующие никогда не бывают отрезаны от спасения.

Св. Павел, весьма проницательно разбирая только что приведённое нами место из пророка Малахии, говорит, что Бог, призывая к Себе тот или иной народ и давая ему обещание вечной жизни, особым образом избирает часть этого народа, так что не все избираются равной благодатью. Слова «Я возлюбил Иакова» относятся ко всему потомству святого патриарха, которое Малахия противопоставляет детям и потомкам Исава. Но это не препятствует тому, что Бог в лице одного человека предложил нам наглядный пример избранности, которая обязательно достигнет конечной цели. Св. Павел с полным основанием замечает, что люди, принадлежащие к Телу Христову, именуются «остатком» [Рим 9:27; 11:5]. Опыт показывает, что из огромного сообщества людей, называемого Церковью, многие отпадают и погибают, так что в нём остаётся лишь малая часть.

Если кто-нибудь спросит, почему общее избрание народа не всегда вполне надёжно и действенно, то ответ ясен: Бог даёт духа возрождения отнюдь не всем тем, с кем вступает в Завет, то есть кому Он даёт своё слово. Поэтому, будучи призваны извне, внутри они не имеют достаточно силы, чтобы неотступно следовать до конца. Это внешнее призвание без тайного действия Св. Духа есть как бы средняя милость (grace moyenne) между отвержением человеческого рода и избранием верных, которые истинно суть дети Божьи.

К Божьему наследию был призван весь народ Израиля, однако в нём оказалось много чужих. Но Бог их не обманывал, обещая быть их Отцом и Искупителем: это звание связано с незаслуженной ими милостью, а не с беззаконием мятежных отступников. Они не отменили Божьей истины, ибо в сохранении остатка обнаружилось, что призвание Бога непреложно. Он всегда собирал в свою Церковь прежде всего детей Авраама, а не языческие народы, и это свидетельствует о том, что Бог постоянно помнил о союзе-завете. И хотя Он ограничил союз немногими людьми, ибо большинство их из-за своего неверия были неспособны на него, Бог тем самым показал, что союз не расторгнут. Короче говоря, избрание всего рода Авраамова есть как бы видимый образ более великого и совершенного избрания, каковое принадлежит истинно избранным.

Вот почему св. Павел проводит тщательное различие между детьми Авраамовыми по плоти и духовными детьми, которые призваны по примеру Исаака. Это не значит, что быть детьми Авраама - суетная и бесполезная вещь (так нельзя говорить, не оскорбляя завета спасения, которого они наследники по обетованию). Это значит, что сила непреложного плана Бога, которым Он по своей воле предопределил судьбу всех, направлена на спасение детей, называющихся духовными. Итак, я прошу и призываю читателей не тревожиться по поводу того или иного мнения, пока они не выслушают необходимые свидетельства Писания, которые я здесь привожу, и не узнают в точности, чего следует держаться.

Следуя очевидным положениям Писания, мы говорим, что Бог в своём предвечном и непреложном плане однажды определил, кого Он желал спасти и кого оставить на гибель. Мы говорим, что относительно избранных этот план основан на его милости вне всякой связи с заслугами людей. Напротив, врата жизни закрыты для тех, кого Бог желает предать проклятию. И мы говорим, что это происходит по его суждению, тайному и непостижимому, однако праведному и справедливому. Далее, мы учим, что призвание избранных является как бы зримым образом (monstre) и свидетельством их избрания. Второй знак избрания - это их оправдание, вследствие которого они войдут в славу, в которой сокрыто совершенное исполнение избранничества. Как Господь отмечает избранных, призывая их и оправдывая, так, напротив, лишая отверженных познания своего слова и освящения своим Духом, Он указывает, каков будет их конец и какой приговор им уготован.

Я оставляю в стороне бесчисленные фантазии, которым предаются разного рода безумцы, чтобы отвергнуть предопределение. Задержусь лишь на доводах, приводимых учёными людьми и способных породить некоторые сомнения у простецов, а также на доводах, которые при поверхностном с ними знакомстве могут вселить мысль, будто Бог несправедлив, если Он таков, каким мы Его здесь представляем.

 

 

 

| 1559

| 1539

e vel — vel > 1539-54

f 1539-54 voluntatis

|| 1559

1 Pighius, De lib. arb. VII fol. 114 sqq.; Actes du procès intenté par Calvin et les autres ministres de Genève à Jérome Bolsec de Paris 1551 CR Calv. opp. VIII 145.

a VG 1560 + c’est de ne point mettre toute la cause de nostre salut en Dieu seul

2 Rom. 11, 5 sq.

1 lege Ioh. 10, 28 sq.

a pro his omnibus 1539-54 tantum haec leguntur: ||| Hic autem locus duobus membris continetur. Prius enim expediendum, qualiter intelligi debeat, quod hominum alii ad salutem alii ad damnationem praedestinantur. Deinde cum aeterna quoque rerum omnium dispensatio, ex Dei ordinatione pendeat: quomodo providentia illius regatur hic mundus, declarandum.|||2

3 Bernardus, In cant, sermo 78, 4 MSL 183, 1161 A.

|| 1539

b 1539-43 + in

4 ad Zwinglium spectare videtur; cf. quae de huius libello, qui de providentia inscribitur, a. 1554 ad Bullingerum scripserit, CR opp. Calv. XIV 253.

c 1539-54 communicanda

d 1539-54 commendavit

| 1543

a sic recte 1561; 1559 falso 8. d. 26

b [Aug. —]: 1559-61 supra ante [Iohan. —] exstat; 1543—1561 falso 35

1 Aug., In Ioh. tract. 53, 7 MSL 35, 1777.

|| 1539

c 1539-45 + nos

2 cf. Aug., Ep. 130, 15, 28 (ad Probam) MSL 33, 505; CSEL 44, 72,13.

|| 1559* (1539)

d ||| opponamus. Qui scrutator est maiestatis, opprimetur a gloria [Prov. 25. d. 27.]; cf. 1536 I 88, 18-20.

|| 1539

3 cf. Melanchthonis Locos theol. 1535, CR Mel. opp. XXI 452. cf. 419. 420. 428.

a 1539 falso reservare; iubente correct. reseranda

b 1539-54 ipse

c 1539 loquendo

d VG 1541 sqq. + ces bonnes gens dont nous avons parlé

e 1539 ideoque

|| 1559

f VG 1560 sous les barres et limites de l’instruction qui luy est donnée

| 1539

g prof. hom.: VG1541 sqq. les meschans et blasphemateurs

h 1550 sectio 4 hoc verbo demum incipit.

i 1545-50 absterreret

k 1539 intellexerunt

1 cf. lib. I 14,1; vol. III 152 sq.

a Nih. — imp. > VG 1541 sqq.

2 Aug., De dono perseverantiae c. 15-20 MSL 45, 1016 sqq.

b > 1539; 1543-54 ducunt

c 1539 quod

c 1539 quod

c 1539 quod

d cor ips. > 1539

3 cf. Melanchth. l. c. 452. 437.

e 1545 praeciperet

4 Aug., De dono perseverantiae c. 14 MSL 45, 1013 sqq.

5 vide infra c. 23; p. 393 sqq.

6 Aug., De Genesi ad literam V 3, 6 MSL 34, 323.

|| 1559

7 ad Bernenses spectat; cf. CR Calv. opp. VIII 240 (Responsum ministrorum Bernensium Genevensibus d. 7. Dec. 1551 redditum), 241 sq. (Responsum magistratus Bernensis Genevensi d. 7. Dec. 1551 redditum).

1 Wimpina, Anacephalaeosis III De praedest. I 3 fol. 123 a; Pighius, De lib. arb. IV. fol. 64 b. sq.; IX c. 2 fol. 159b; cf. infra c. 22, 1 p. 379; c. 22, 8 p. 388 not. 3; c. 23, 6 p. 400 not. 5.

|| 1539

a 1539-54 haec praemittuntur:
||| Praescientiae, praedestinationis, electionis, providentiae vocabula varie finierunt veteres. Nos, omissa, supervacua contentione, proprietatem etymologiae simpliciter sequamur.

b > 1539-43

c 1539-54 +
||| Usus invaluit, ut providentiam vocemus, quam in mundi rerumque omnium gubernatione oeconomiam Deus tenet. De praedestinatione sit nobis prima disputatio.

|| 1559

2 Deut. 32, 8 sq.

3 Deut. 7, 7 sq.

1 Deut. 10, 14 sq.

2 Deut. 7, 6.

3 Deut. 23, 6 = vg. 23, 5.

a VG 1560 + Iacob

b VG 1560 + par leur ingratitude

4 Am. 3, 2.

5 Pighius, De lib. arb. VII fol. 117a; VIII c. 2 fol. 136b.

c sic 1561; 1559 male 95. b. 7

6 Ps. 105, 42.

a > 1561

b illuc — Ies.: VG 1560 Le mot d’Elire s’applique quelque fois à ces tesmoignages patens, qui toutesfois sont au dessous de l’election. Gomme en Isaie

1 Zach. 2, 16 = vg. 2, 12.

2 lege Ps. 78, 67 sq.

a 1559-61 falso 47

b VG 1560 + d’Abraham

1 Mal. 1, 2 sq.

2 Rom. 9, 8; Gal. 3, 16 sqq.

c VG 1560 + tant pour luy que pour sa lignée

3 Mal. 1, 2 sq. - Rom. 9, 13; supra lin. 10 sqq.

4 Mal. 1, 2.

a VG 1560 + qui appartiennent au corps de Iesus Christ

1 Rom. 9, 27; 11, 5.

2 Deut. 32, 1; 1. Reg. 8, 51; Ps. 28, 9; Ps. 33, 12; etc.

3 Rom. 11, 29.

b quo – est: VG 1560 qui a esté propre et particulier aux vrais esleus

4 Gal. 4, 28.

c quod — die.: VG 1560 ce qui ne se peut dire sans faire iniure à l’alliance de salut, de laquelle ils estoyent heritiers quant à la promesse

|| 1539

d 1539-54 + Dominum

e 1539-54 ac

f > 1539-54

g semel ass. vel.: 1539-54 assumeret

h 1539-54 devoveret

|| 1559* (1539)

a ||| Quos salutis participatione dignatur, eos gratuita eius misericordia, nullo propriae dignitatis respectu, dicimus cooptari. Quos in damnationem tradit, iis

|| 1539

b 1539-54 testificationem

c VG 1541 sqq. de sa parolle

||| 1539

||| I 16, 4—9 et 17, 3—14; vol. III 192—200. 206—219.

||| 1539

||| 1539

||| 1539

||| 1539

82 Serm. in Cant., 78.

83 Hom. in Joann. 35, 7.

84 De Bono persever., cap. 14.

85 De Genes. ad literam, lib. 5, c. 3.

1 Thus Eck boasts that he had written of predestination to exercise his youthful spirits.

1 On predestination, see the pious and very learned obsesrvations of Luther, tom. 1 p. 86, fin., and p. 87, fin. Tom. 3 ad Psal. 22:8. Tom. 5 in Joann. 117. Also his Prefatio in Epist. ad Rom. and Adv. Erasmum de Servo Arbitrio, p. 429, sqq. 452, 463. Also in Psal. 139.

1 Serm. in cant. 78.

1 Homil. in Ioann. 53,7.

1 De bono persev. 15-20.

2 De bono persev. 14.

3 De Genes. ad liter V, 3.

x
This website is using cookies. Accept